✦ تحلیل

هر گاه برای اجرای طرح های عمرانی و صنعتی و توسعه کشاورزی و سدسازی و تأسیسات اصلی و فرعی مربوطه و استفاده از منابع آبهای سطحی و زیرزمینی احتیاج بـه اراضی و ابنیه و مستحدثات و تأسیسات و سایر حقوق متعلق بـه اشخاص حقیقی یا حقوقی باشد و ضرورت تصرف بـه تصدیق وزارت آب و برق و مدیر عامل سازمان برنامه رسیده باشد وزارت آب و برق و مؤسسات و شرکت های تابع می توانند اراضی و ابنیه و مستحدثات را بـه شرح زیر خریداری و تصرف بنمایند و در موارد ضروری و فوری با تصویب وزیر آب و برق انجام تشریفات ارزیابی و پرداخت بهای خرید مانع تصرف و اجرای کار نیست مشروط بر اینکه قبل از تصرف وضع موجود وسیله کارشناس و نماینده مجری طرح مشخص و صورت مجلس شده باشد.

الف ـ تعیین بهای اراضی و ابنیه و مستحدثات و تأسیسات و سایر حقوق از طریق توافق بین دستگاه های اجرایی و مالکین آنها بـه عمل می آید و در صورت عدم توافق هیأتی مرکب از وزیر آب و برق و وزیر اصلاحات ارضی و تعاون روستائی مدیر عامل سازمان برنامه ـ دادستان کل ـ مدیر کل ثبت یا نمایندگان آنها تعیین قیمت خواهند کرد و رای این هیأت قطعی است و در صورتی کـه مالک یا مالکین حاضر بـه امضاء سند واگذاری نشوند پس از سپردن بها از طرف وزارت آب و برق بصندوق ثبت محل دادستان شهرستان یا نماینده او سند انتقال را از طرف مالک یا مالکین امضاء خواهد کرد.

ب ـ ملاک تعیین قیمت اراضی و ابنیه و مستحدثات و تأسیسات و سایر حقوق عبارت از بهای عادله مشابه آنها واقع در حوزه عملیات در سال قبل از تاریخ تصویب طرح مقدماتی بدون رعایت تاثیر اجرای عملیات در قیمتها است کـه با استفاده از نظر کارشناس یا کارشناسان بـه عمل می آید.

ج ـ بهای املاک مزروعی و باغات و قلمستان ها طبق بند (ب) تعیین و با رعایت مواد 5 و 6 قانون طرز تملک اراضی مورد نیاز سد فرحناز پهلوی مصوب 25 خرداد 1345 بـه مالک و کشاورزان پرداخت خواهد شد.

تبصره 1 ـ تاریخ 1337/02/28 مذکور در بند (ت) ماده 5 و جمله (تاریخ تقدیم این لایحه) مندرج در ماده 6 قانون طرز تملک اراضی مورد نیاز سد فرحناز پهلوی بـه (سال قبل از تصویب طرح مقدماتی) تغییر داده می شود.

تبصره 2 ـ در صورتی کـه در اثر اجرای طرح خسارتی (بدون لزوم تصرف و خرید) بـه اشخاص وارد آید خسارت بر اساس مقررات این ماده تعیین و پرداخت خواهد شد.

تبصره 3 ـ در مواردی کـه خسارت ناشی از نقصان آب باشد و جبران کسری آب امکان پذیر باشد بدون پرداخت خسارت تعهد تحویل کمبود آب بحد مصرف مفید خواهد شد و الا خسارت پرداخت می شود.

تبصره 4 ـ اراضی واقع در خارج محدوده شهرها کـه در مسیر شبکه آبیاری قرار می گیرند با رعایت حریم مورد نیاز از طرف صاحبان این اراضی بدون تشریفات و مجاناً در اختیار دولت قرار می گیرد. در صورتی کـه در اراضی مزبور مستحدثات یا اعیانی وجود داشته باشد و بر اثر اجرای طرح تأسیسات مذکور در فوق از بین برود یا خسارتی بـه آنها وارد شود مؤسسات دولتی مربوط باید خسارت مالک اعیانی را بـه ترتیب مذکور در این ماده تقویم و پرداخت نماید بدون این کـه کارهای ساختمانی از جهت پرداخت خسارت متوقف شود. حریم انهار و شبکه آبیاری بـه پیشنهاد وزارت آب و برق بـه تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.

تبصره 5 ـ در مورد اراضی کـه در اجرای قوانین اصلاحات ارضی بـه زارعین واگذار شده مفاد تبصره 2 ماده 19 قانون اصلاحی قانون اصلاحات ارضی مصوب 1340/10/19 رعایت می شود.

تبصره 6 ـ وزارت کشاورزی می تواند برای اجرای طرح های توسعه کشاورزی از اختیارات این ماده و تبصره های مربوط استفاده کند و در چنین مواردی وزیر کشاورزی بجای وزیر آب و برق خواهد بود.

✦ تحلیل

در صورتی کـه در اثر ملی شدن آب در ناحیه یا منطقه ای آب قنوات و چاه ها و هر نوع تأسیسات استخراج آب زیرزمینی متعلق بـه اشخاص تملک شود و یا در اثر اجرای طرح های مربوط بـه ملی شدن منابع موجود نقصان یافته یا خشک شوند بـه ترتیب زیر برای جبران خسارت عمل خواهد شد:

1 ـ در مواردیکه اراضی زراعتی آبی مشروب شده بوسیله این منابع در محدوده طرح عمرانی قرار گیرند و تأمین آب آنها از منابع ملی شده طرح مقدور باشد یا در مواردی کـه این اراضی خارج محدوده طرح عمرانی بوده و تأمین آب آنها از منبع دیگر بـه حد مصرف مفید امکان پذیر باشد فقط بهای عادله قنات یا تأسیسات استخراج آب طبق مقررات این قانون بـه مالک یا متضرر پرداخت می شود در غیر اینصورت خسارت طبق تبصره 1 ماده 50 این قانون تعیین و پرداخت خواهد شد.

2 ـ نسبت بـه چاه ها و قنوات و تأسیسات مربوط بـه استخراج آب زیرزمینی کـه قانوناً می یابد پروانه داشته باشند ولی بدون پروانه ایجاد شده اند طبق تبصره 2 ماده 23 این قانون اقدام خواهد شد.

3 ـ در مورد اراضی کـه از منابع ملی شده در داخل و یا خارج طرح آبیاری می شوند و خسارت آنها طبق این قانون پرداخت شده است بهای آب مصرفی طبق مقررات و معیارهای وزارت آب و برق مانند سایر مصرف کنندگان آب از طرف مصرف کننده باید پرداخت شود.

4 ـ در مورد اراضی و تأسیسات کشاورزی اشخاص و کشاورزانی کـه از خارج طرح بـه داخل طرح جابجا می شوند طبق ماده 8 قانون راجع بـه الحاق هشت ماده بـه آیین نامه اصلاحات ارضی مصوب 1346/03/22 عمل خواهد شد.

✦ تحلیل

وزارتخانه های منابع طبیعی و اصلاحات ارضی و تعاون روستائی مجازند مراتع غیر مشجر و اراضی موات و بایری کـه مورد احتیاج وزارت آب و برق بمنظور اجرای طرح های عمرانی باشد در اختیار آن وزارتخانه قرار دهند.

تبصره 1 ـ وزارت آب و برق راساً یا بوسیله سازمان ها و شرکت های تابع خود هر گونه دخل و تصرفی کـه بمنظور بهره برداری لازم بداند میتواند در اراضی واگذاری مزبور بکند.

تبصره 2 ـ بـه منظور حفظ اراضی واگذاری بـه صورت اولیه یا دائر و جلوگیری از تجاوز بـه اراضی مزبور وزارت آب و برق می تواند بـه وسیله پلیس آب وظایف و اختیاراتی را کـه طبق مقررات قانون حفاظت و بهره برداری از منابع طبیعی بـه عهده وزارت منابع طبیعی محول شده است مستقیماً انجام دهد و از متجاوزین خلع ید کند.

تبصره 3 ـ در مورد اراضی واگذاری از طرف وزارتین منابع طبیعی و اصلاحات ارضی و تعاون روستائی بـه وزارت آب و برق در صورتی کـه سند مالکیت بنام وزارتخانه مذکور در فوق صادر شده باشد ثبت اسناد مکلف است اسناد مالکیت صادر را بنام وزارت آب و برق ثبت نماید و در صورتی کـه سند مالکیت صادر نشده باشد جریان ثبتی را بنام وزارت آب و برق تا صدور سند مالکیت ادامه دهد.