قانون دیوان عدالت اداری 1392

در اجرای اصل یکصد و هفتاد و سوم (173) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بـه منظور رسیدگی بـه شکایات، تظلمات و اعتراضات مردم نسبت بـه ماموران، واحدها و آیین نامه های دولتی خلاف قانون یا شرع یا خارج از حدود اختیارات مقام تصویب کننده، دیوان عدالت اداری کـه در این قانون بـه اختصار «دیوان» نامیده می شود زیرنظر رییس قوه قضاییه تشکیل می گردد.

اصلاح بـه موجب قانون اصلاحی مصوب 1402/02/10 ـ دیوان در تهران مستقر است و متشکل از شعب بدوی، تجدید نظر، هیات عمومی و هیات های تخصصی می باشد. تشکیلات قضایی، اداری و تعداد شعب دیوان و سازماندهی آنها در قالب معاونت های تخصصی با تصویب رییس قوه قضاییه تعیین می شود.

تبصره ـ رییس دیوان عدالت اداری می تواند پیشنهادات خود را بـه رییس قوه قضاییه ارائه نماید.

هر شعبه بدوی دیوان از یک رییس یا دادرس علی البدل و هر شعبه تجدید نظر از یک رییس و دو مستشار تشکیل می شود. شعبه تجدید نظر با حضور دو عضو رسمیت می یابد و ملاک صدور رای، نظر اکثریت است. آراء شعب تجدید نظر دیوان قطعی است.

تبصره 1 ـ اصلاح بـه موجب قانون اصلاحی مصوب 1402/02/10 ـ چنانچه جلسه شعبه تجدید نظر با حضور دو عضو رسمیت یابد و هنگام صدور رای اختلاف نظر حاصل شود، یک عضو مستشار توسط رییس دیوان بـه آنان اضافه می شود. در صورت عدم حضور رییس شعبه تجدیدنظر، اداره شعبه بـه عهده عضو مستشاری است کـه سابقه قضایی بیشتری دارد.

تبصره 2 ـ الحاق بـه موجب قانون اصلاحی مصوب 1402/02/10 ـ شکایات و اعتراضات اشخاص حقیقی و حقوقی اعم از عمومی و خصوصی از آراء و تصمیمات مراجع اختصاصی اداری موضوع بند (2) ماده (10) این قانون مستقیماً در شعب تجدیدنظر مطرح و مورد رسیدگی قرار می گیرد، رای صادره قطعی است. سایر شکایات و اعتراضات در شعب بدوی رسیدگی می شود. پس از لازم الاجرا شدن این قانون پرونده های موجود در شعب بدوی و تجدیدنظر مطابق صلاحیت زمان ثبت دادخواست رسیدگی می شود.

تبصره 3 ـ الحاق بـه موجب قانون اصلاحی مصوب 1402/02/10 ـ مقصود از مراجع اختصاصی اداری کلیه مراجع و هیات هایی است کـه بـه موجب قوانین و مقررات قانونی، خارج از مراجع قضایی تشکیل می شوند و اقدام بـه رسیدگی بـه اختلافات، تخلفات و شکایاتی می کنند کـه در صلاحیت آنها قرار داده شده است؛ نظیر هیات های رسیدگی بـه تخلفات اداری، کمیسیون های مواد (99) و (100) قانون شهرداری مصوب 1334/04/11 با اصلاحات و الحاقات بعدی، هیات های حل اختلاف مالیاتی، هیات های حل اختلاف کارگر و کارفرما و کمیسیون ها و هیات هایی کـه بـه موجب قوانین و مقررات قانونی تشخیص موضوعاتی از قبیل صلاحیت های علمی، تخصصی، امنیتی و گزینشی بـه عهده آنها واگذار شده باشد.

اصلاح بـه موجب قانون اصلاحی مصوب 1402/02/10 ـ قضات دیوان با حکم رییس قوه قضاییه منصوب می شوند و باید دارای هفت سال سابقه کار قضایی باشند. رییس دیوان عدالت اداری می تواند قضات واجد شرایط را بـه رییس قوه قضاییه پیشنهاد نماید.

تبصره ـ الحاق بـه موجب قانون اصلاحی مصوب 1402/02/10 ـ وجود شرط سابقه مذکور در این ماده در خصوص قضات و یا حائزین منصب قضا که مطابق مقررات استخدامی قضات جذب می شوند و دارای مدرک دکترای حقوق با اولویت حقوق عمومی و سایر گرایش های مورد نیاز دیوان می باشند، الزامی نیست و حسب مورد پس از گذراندن دوره های کارآموزی عمومی و تخصصی متناسب با صلاحیت و وظایف دیوان عدالت اداری، با ابلاغ رئیس قوه قضائیه به سمت دادرس علی البدل دیوان عدالت اداری منصوب می شوند. چگونگی جذب و نحوه و مدت کار آموزی عمومی و تخصصی آنها بر اساس دستورالعملی است که به تصویب رئیس قوه قضائیه می رسد. رئیس دیوان عدالت اداری می تواند پیشنهادات خود را در این خصوص به رئیس قوه قضائیه ارائه کند.

اصلاح بـه موجب قانون اصلاحی مصوب 1402/02/10 ـ رییس دیوان با رعایت شرایط مذکور در ماده (4) علاوه بر ریاست اداری و نظارت بر کلیه قسمت های دیوان، ریاست شعبه اول تجدیدنظر دیوان را نیز برعهده دارد و می تواند از بین معاونین قضایی یک نفر را بـه عنوان معاون اول انتخاب نماید.

تبصره ـ الحاق بـه موجب قانون اصلاحی مصوب 1402/02/10 ـ رییس دیوان می تواند وظایف و اختیارات خود، بـه غیر از اختیارات خاص موضوع مواد (2)، (4)، (7)، (19)، (47)، (79) و (84)، تبصره (2) ماده (85)، مواد (87)، (91) و(120) این قانون را، حسب مورد در امور قضایی بـه معاونین قضایی و در امور غیرقضایی بـه هر یک از معاونین خود تفویض نماید.

بـه منظور تسهیل در دسترسی مردم بـه خدمات دیوان، دفاتر اداری دیوان در محل دادگستری یا دفاتر بازرسی کل کشور در هر یک از مراکز استان ها تاسیس می گردد. این دفاتر وظایف زیر را بـه عهده دارند:

الف ـ راهنمایی و ارشاد مراجعان

ب ـ پذیرش و ثبت دادخواست ها و درخواست های شاکیان

پ ـ ابلاغ نسخه دوم شکایات یا آراء صادر شده از سوی دیوان در حوزه آن دفتر کـه از طریق نمابر یا پست الکترونیکی یا بـه هر طریق دیگری از دیوان دریافت کرده اند.

ت ـ انجام دستورات واحد اجرای احکام دیوان در حوزه مربوط بـه آن دفتر

تبصره ـ الحاق بـه موجب قانون اصلاحی مصوب 1402/02/10 ـ در صورت ارائه الکترونیکی خدمات مذکور بـه مردم و دستگاه های اجرایی بـه نحوی کـه با تشخیص رییس قوه قضاییه وجود این دفاتر در برخی از استانها ضرورت نداشته باشد، دفتر منحل و کارکنان شاغل آن در صورت تمایل بـه دیوان عدالت اداری در تهران و در غیر این صورت بـه دادگستری محل، منتقل می گردند.

رییس دیوان عدالت اداری می تواند پیشنهادات خود را در این خصوص بـه رییس قوه قضاییه ارائه کند.

اصلاح بـه موجب قانون اصلاحی مصوب 1402/02/10 ـ دیوان می تواند جهت اعلام نظر در امور تخصصی، حسب مورد از کارشناسانی در رشته های مختلف کـه دارای مدرک کارشناسی با حداقل ده سال سابقه یا دارای حداقل مدرک کارشناسی ارشد با حداقل پنج سال سابقه در رشته مورد نیاز می باشند، بدون ایجاد تعهد استخدامی استفاده نماید. آیین نامه نحوه بکارگیری و پرداخت حق الزحمه این افراد ظرف شش ماه پس از ابلاغ این قانون بـه تصویب رییس قوه قضاییه می رسد. رییس دیوان عدالت اداری می تواند پیشنهادات خود را در این خصوص بـه رییس قوه قضاییه ارائه کند.

تبصره ـ اصلاح بـه موجب قانون اصلاحی مصوب 1402/02/10 ـ چنانچه بـه تشخیص رییس دیوان، موضوعات جدیدی مطرح و مورد شکایت قرار گیرد کـه پیش بینی می شود اشخاص متعدد دیگری نیز شکایت مشابه آن را مطرح نمایند یا دارای ابعاد گسترده اداری یا اجتماعی می باشد؛ موضوع همزمان با ارجاع بـه شعب، بـه گروهی از کارشناسان متخصص یا هیات تخصصی مربوط جهت بررسی مقدماتی و ارائه نظریه مشورتی ارجاع می شود تا حداکثر ظرف یک ماه اعلام نظر نمایند و شعب رسیدگی کننده با ملاحظه نظریه مشورتی مذکور نسبت بـه صدور رای اقدام کنند. عدم اعلام نظریه مشورتی در مهلت مقرر مانع از صدور رای پس از خاتمه مهلت نیست.

اصلاح بـه موجب قانون اصلاحی مصوب 1402/02/10 ـ هیات عمومی دیوان عدالت اداری متشکل از رییس، معاونین قضایی، رؤسای هیات های تخصصی و رؤسا و مستشاران شعب تجدیدنظر و رؤسای شعب بدوی می باشد کـه با حضور دوسوم اعضاء و بـه ریاست رییس دیوان یا یکی از معاونین قضایی با انتخاب رییس دیوان رسمیت می یابد و ملاک صدور رای در آن، نظر اکثریت اعضای حاضر می باشد. در رسیدگی بـه موارد موضوع مواد (89) و (90) این قانون، قضات صادرکننده دادنامه ها با داشتن حق رای می توانند در جلسات هیات عمومی شرکت نمایند.

تبصره ـ اصلاح بـه موجب قانون اصلاحی مصوب 1402/02/10 ـ سایر قضات دیوان و یا کارشناسان امر حسب مورد با دعوت رییس دیوان یا رییس هیات تخصصی، بدون داشتن حق رای می توانند در جلسات هیات عمومی یا هیات تخصصی شرکت کنند و در صورت لزوم نظرات خود را ارائه نمایند.

واحد اجرای احکام دیوان زیر نظر رییس دیوان یا معاون وی، انجام وظیفه می نماید کـه از تعداد کافی، دادرس اجرای احکام، مدیر دفتر و کارمند برخوردار است.

تبصره ـ منسوخ بـه موجب قانون اصلاحی مصوب 1402/02/10 ـ برای دادرسان اجرای احکام، داشتن حداقل ده سال سابقه قضایی و یا پنج سال سابقه قضایی با داشتن مدرک کارشناسی ارشد یا دکترا در رشته های حقوق و الهیات (گرایش فقه و مبانی حقوق اسلامی) یا همتراز حوزوی آن لازم است.