قانون مجازات اسلامی 1392

جنایت بر نفس؛ عضو و منفعت بر سه قسم عمدی؛ شبه عمدی و خطای محض است.

جنایت در موارد زیر عمدی محسوب می شود:

الف ـ هر گاه مرتکب با انجام کاری قصد ایراد جنایت بر فرد یا افرادی معیّن یا فرد یا افرادی غیر معین از یک جمع را داشته باشد و در عمل نیز جنایت مقصود یا نظیر آن واقع شود، خواه کار ارتکابی نوعاً موجب وقوع آن جنایت یا نظیر آن بشود، خواه نشود.

ب ـ هر گاه مرتکب، عمداً کاری انجام دهد کـه نوعاً موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن می گردد، هر چند قصد ارتکاب آن جنایت و نظیر آن را نداشته باشد، ولی آگاه و متوجّه بوده کـه آن کار نوعاً موجب آن جنایت یا نظیر آن می شود.

پ ـ هر گاه مرتکب قصد ارتکاب جنایت واقع شده یا نظیر آن را نداشته و کاری را هم کـه انجام داده است، نسبت بـه افراد متعارف نوعاً موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن نمی شود، لکن در خصوص مجنیٌ علیه بـه علت بیماری، ضعف، پیری یا هر وضعیت دیگر و یا بـه علّت وضعیت خاص مکانی یا زمانی، نوعاً موجب آن جنایت یا نظیر آن می شود، مشروط بر آنکه مرتکب بـه وضعیت نامتعارف مجنی علیه یا وضعیت خاص مکانی یا زمانی آگاه و متوجه باشد.

ت ـ هر گاه مرتکب قصد ایراد جنایت واقع شده یا نظیر آن را داشته باشد، بدون آن کـه فرد یا جمع معینی مقصود وی باشد، و در عمل نیز جنایت مقصود یا نظیر آن واقع شود، مانند اینکه در اماکن عمومی بمب گذاری کند.

تبصره 1 ـ در بند (ب) عدم آگاهی و توجه مرتکب باید اثبات گردد و در صورت عدم اثبات، جنایت عمدی است مگر جنایت واقع شده فقط بـه علت حساسیّت زیاد موضع، آسیب واقع شده باشد و حساسیّت زیاد موضع آسیب نیز غالباً شناخته شده نباشد، کـه در این صورت آگاهی و توجه مرتکب باید اثبات شود و در صورت عدم اثبات، جنایت عمدی ثابت نمی شود.

تبصره 2 ـ در بند (پ) باید آگاهی و توجه مرتکب بـه این کـه کار نوعاً نسبت بـه مجنی علیه موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن می شود؛ ثابت گردد و در صورت عدم اثبات، جنایت عمدی ثابت نمی شود.

جنایت در موارد زیر شبه عمدی محسوب می شود:

الف ـ هر گاه مرتکب نسبت بـه مجنیٌ علیه قصد رفتاری را داشته؛ لکن قصد جنایت واقع شده یا نظیر آن را نداشته باشد و از مواردی کـه مشمول تعریف جنایات عمدی می گردد نباشد.

ب ـ هر گاه مرتکب، جهل بـه موضوع داشته باشد، مانند آنکه جنایتی را با اعتقاد بـه اینکه موضوع رفتار وی شیء یا حیوان و یا افراد مشمول ماده 302 این قانون است بـه مجنیٌ علیه وارد کند، سپس خلاف آن معلوم گردد.

پ ـ هر گاه جنایت بـه سبب تقصیر مرتکب واقع شود، مشروط بر اینکه جنایت واقع شده مشمول تعریف جنایت عمدی نباشد.

جنایت در موارد زیر خطای محض محسوب می شود:

الف ـ در حال خواب و بیهوشی و مانند آنها واقع شود؛

ب ـ بـه وسیله صغیر و مجنون ارتکاب یابد؛

پ ـ جنایتی کـه در آن مرتکب نه قصد جنایت بر مجنی علیه را داشته باشد و نه قصد ایراد فعل واقع شده بر او را، مانند آنکه تیری بـه قصد شکار رها کند و بـه فردی برخورد نماید.

تبصره ـ در مورد بندهای (الف) و (پ) هر گاه مرتکب آگاه و متوجه باشد کـه اقدام او نوعاً موجب جنایت بر دیگری می گردد، جنایت عمدی محسوب می شود.

هر گاه فردی مرتکب جنایت عمدی گردد، لکن نتیجه رفتار ارتکابی بیشتر از مقصود وی واقع شود، چنانچه جنایت واقع شده مشمول تعریف جنایات عمدی نشود، نسبت بـه جنایت کمتر عمدی و نسبت بـه جنایت بیشتر شبه عمدی محسوب می شود، مانند آنکه انگشت کسی را قطع کند و بـه سبب آن دست وی قطع شود و یا فوت کند کـه نسبت بـه قطع انگشت عمدی و نسبت بـه قطع دست و یا فوت شبه عمدی است.

اگر کسی بـه علّت اشتباه در هویّت، مرتکب جنایتی بر دیگری شود، در صورتی کـه مجنیٌ علیه و فرد مورد نظر هر دو مشمول ماده (302) این قانون نباشند، جنایت عمدی محسوب می شود.

هر گاه کسی فعلی کـه انجام آن را بر عهده گرفته یا وظیفه خاصی را کـه قانون بر عهده او گذاشته است؛ ترک کند و بـه سبب آن جنایتی واقع شود، چنانچه توانایی انجام آن فعل را داشته باشد، جنایت حاصل بـه او مستند می شود و حسب مورد عمدی؛ شبه عمدی یا خطای محض است، مانند این کـه مادر یا دایه ای کـه شیردادن را بر عهده گرفته است، کودک را شیر ندهد یا پزشک یا پرستار وظیفه قانونی خود را ترک کند.