قانون مجازات اسلامی 1392

اگر عدّه ای، آسیب هایی را بر مجنیٌ علیه وارد کنند و تنها برخی از آسیب ها موجب قتل او شود، فقط وارد کنندگان این آسیب ها، شریک در قتل می باشند و دیگران حسب مورد، بـه قصاص عضو یا پرداخت دیه محکوم می شوند.

قتل یا هر جنایت دیگر، می تواند نسبت بـه هر یک از شرکاء حسب مورد عمدی، شبه عمدی یا خطای محض باشد.

ثابت نبودن حق قصاص بر بعضی از شرکاء بـه هر دلیل، مانند فقدان شرطی از شرایط معتبر در قصاص یا غیر عمدی بودن جنایت نسبت بـه او، مانع از حق قصاص بر دیگر شرکا نیست و هر یک از شرکا حکم خود را دارند.

هر گاه کسی آسیبی بـه شخصی وارد کند و بعد از آن دیگری او را بـه قتل برساند، قاتل همان نفر دوم است، اگر چه آسیب سابق بـه تنهایی موجب مرگ می گردید و اولی فقط بـه قصاص عضو محکوم می شود.

هر گاه کسی آسیبی بـه شخصی وارد کند بـه گونه ای کـه وی را در حکم مرده قرار دهد و تنها آخرین رمق حیات در او باقی بماند و در این حال دیگری با انجام رفتاری بـه حیات غیر مستقر او پایان دهد، نفر اول قصاص می شود و نفر دوم بـه مجازات جنایت بر میّت محکوم می گردد. حکم این ماده و ماده 371 این قانون در مورد جنایات غیر عمدی نیز جاری است.

در موارد شرکت در جنایت عمدی، حسب مورد، مجنیٌ علیه یا ولی دم می تواند یکی از شرکا در جنایت عمدی را قصاص کند و دیگران باید بلافاصله سهم خود از دیه را بـه قصاص شونده بپردازند و یا این کـه همه شرکا یا بیش از یکی از آنان را قصاص کند، مشروط بر این کـه دیه مازاد بر جنایت پدید آمده را پیش از قصاص، بـه قصاص شوندگان بپردازد. اگر قصاص شوندگان همه شرکا نباشند، هر یک از شرکا کـه قصاص نمی شود نیز باید سهم خود از دیه جنایت را بـه نسبت تعداد شرکا بپردازد.

تبصره ـ اگر مجنی علیه یا ولی دم، خواهان قصاص برخی از شرکا باشد و از حق خود نسبت بـه برخی دیگر مجانی گذشت کند یا با آنان مصالحه نماید، در صورتی کـه دیه قصاص شوندگان بیش از سهم جنایتشان باشد، باید پیش از قصاص، مازاد دیه آنان را بـه قصاص شوندگان بپردازد.

هر گاه دیه جنایت، بیش از دیه مقابل آن جنایت در مرتکب باشد، مانند این که زنی، مردی را یا غیر مسلمانی، مسلمانی را عمداً بـه قتل برساند یا دست وی را قطع کند، اگر مرتکب یک نفر باشد، صاحب حق قصاص افزون بر قصاص، حق گرفتن فاضل دیه را ندارد و اگر مرتکبان متعدّد باشند، صاحب حق قصاص می تواند پس از پرداخت مازاد دیه قصاص شوندگان بر دیه جنایت بـه آنان، همگی را قصاص کند. همچنین می تواند بـه اندازه دیه جنایت، از شرکا در جنایت، قصاص کند و چیزی نپردازد، کـه در این صورت، شرکایی کـه قصاص نمی شوند، سهم دیه خود از جنایت را بـه قصاص شوندگان می پردازند. افزون بر این، صاحب حق قصاص می تواند یکی از آنان را کـه دیه اش کمتر از دیه جنایت است، قصاص کند و فاضل دیه را از دیگر شرکاء بگیرد، لکن صاحب حق قصاص نمی تواند بیش از این مقدار را از هر یک مطالبه کند، مگر در صورتی که بر مقدار بیشتر مصالحه نماید. همچنین اگر صاحب حق قصاص خواهان قصاص همه آنان کـه دیه مجموعشان بیش از دیه جنایت است باشد، نخست باید فاضل دیه قصاص شونده نسبت بـه سهمش از جنایت را بـه او بپردازد و سپس قصاص نماید.