قانون مجازات اسلامی 1392

مجازات های مقرّر در این قانون چهار قسم است:

الف ـ حد؛

ب ـ قصاص؛

پ ـ دیه؛

ت ـ تعزیر.

تبصره ـ چنانچه رابطه علیّت بین رفتار شخص حقوقی و خسارت وارد شده احراز شود، دیه و خسارت قابل مطالبه خواهد بود. اعمال مجازات تعزیری بر اشخاص حقوقی مطابق ماده (20) خواهد بود.

حد؛ مجازاتی است کـه موجب؛ نوع؛ میزان و کیفیّت اجرای آن در شرع مقدس تعیین شده است.

قصاص مجازات اصلی جنایات عمدی بر نفس؛ اعضاء و منافع است کـه بـه شرح مندرج در کتاب سوم این قانون إعمال می شود.

دیه اعمّ از مقدّر و غیر مقدّر؛ مالی است کـه در شرع مقدس برای ایراد جنایت غیر عمدی بر نفس، اعضاء و منافع و یا جنایت عمدی در مواردی کـه بـه هر جهتی قصاص ندارد، بـه موجب قانون مقررّ می شود.

تعزیر مجازاتی است کـه مشمول عنوان حد، قصاص یا دیه نیست و بـه موجب قانون در موارد ارتکاب محرمات شرعی یا نقض مقررات حکومتی تعیین و اعمال می گردد.

نوع، مقدار، کیفیت اجراء و مقررات مربوط بـه تخفیف، تعلیق، سقوط و سایر احکام تعزیر بـه موجب قانون تعیین می شود. دادگاه در صدور حکم تعزیری، با رعایت مقررات قانونی، موارد زیر را مورد توجه قرار می دهد:

الف ـ انگیزه مرتکب و وضعیت ذهنی و روانی وی حین ارتکاب جرم

ب ـ شیوه ارتکاب جرم، گستره نقض وظیفه و نتایج زیان بار آن

پ ـ اقدامات مرتکب پس از ارتکاب جرم

ت ـ سوابق و وضعیت فردی، خانوادگی و اجتماعی مرتکب و تاثیر تعزیر بر وی

تبصره ـ الحاق 1399/02/23 ـ چنانچه دادگاه در حکم صادره مجازات حبس را بیش از حداقل مجازات مقرر در قانون تعیین کند، باید مبتنی بر بندهای مقرر در این ماده و یا سایر جهات قانونی، علت صدور حکم بـه بیش از حداقل مجازات مقرر قانونی را ذکر کند. عدم رعایت مفاد این تبصره موجب مجازات انتظامی درجه چهار می باشد.

مجازات های تعزیری بـه هشت درجه تقسیم می شود:

درجه 1: اصلاح 1399/11/08 و 1403/03/30:

ـ حبس بیش از 25 سال؛

ـ جزای نقدی بیش از 9.200.000.000 ریال

(مبلغ مصوب 1399: 2/800/000/000 ریال)؛

ـ مصادره کل اموال؛

ـ انحلال شخص حقوقی.

درجه 2: اصلاح 1399/11/08:

ـ حبس بیش از 15 تا 25 سال؛

ـ جزای نقدی بیش از 5.000.000.000 تا 9.200.000.000 ریال

(مبلغ مصوب 1399: 1/500/000000 تا 2/800/000/000 ریال).

درجه 3: اصلاح 1399/11/08:

ـ حبس بیش از 10 تا 15 سال؛

ـ جزای نقدی بیش از 3.300.000.000 تا 5.000.000.000 ریال

(مبلغ مصوب 1399: 1/000/000/000 تا 1/500/000000).

درجه 4: اصلاح 1399/11/08 و 1403/03/30:

ـ حبس بیش از 5 تا 10 سال؛

ـ جزای نقدی بیش از 1.650.000.000 تا 3.300.000.000 ریال

(مبلغ مصوب 1399: 500/000/000 تا 1/000/000/000)؛

ـ انفصال دائم از خدمات دولتی و عمومی.

درجه 5: اصلاح 1399/11/08 و 1403/03/30:

ـ حبس بیش از 2 تا 5 سال؛

ـ جزای نقدی بیش از 800.000.000 تا 1.650.000.000 ریال

(مبلغ مصوب 1399: 240/000/000 تا 500/000/000)؛

ـ محرومیت از حقوق اجتماعی بیش از 5 تا 15 سال؛

ـ ممنوعیت دایم از یک یا چند فعالیت شغلی یا اجتماعی برای اشخاص حقوقی؛

ـ ممنوعیت دایم از دعوت عمومی برای افزایش سرمایه برای اشخاص حقوقی.

درجه 6: اصلاح 1399/11/08 و 1403/03/30:

ـ حبس بیش از 6 ماه تا 2 سال؛

ـ جزای نقدی بیش از 200.000.000 تا 800.000.000 ریال

(مبلغ مصوب 1399: 60/000/000 تا 240/000/000)؛

ـ شلاق از 31 تا 74 ضربه و تا 99 ضربه در جرایم منافی عفت؛

ـ محرومیت از حقوق اجتماعی بیش از 6 ماه تا 5 سال؛

ـ انتشار حکم قطعی در رسانه ها؛

ـ ممنوعیت از یک یا چند فعالیت شغلی یا اجتماعی برای اشخاص حقوقی حداکثر تا مدت 5 سال؛

ـ ممنوعیت از دعوت عمومی برای افزایش سرمایه برای اشخاص حقوقی حداکثر تا مدت 5 سال؛

ـ ممنوعیت از اصدار برخی از اسناد تجاری توسط اشخاص حقوقی حداکثر تا مدت 5 سال

. درجه 7: اصلاح 1399/11/08 و 1403/03/30:

ـ حبس از 91 روز تا 6 ماه؛ ـ جزای نقدی بیش از 100.000.000 تا 200.000.000 ریال

(مبلغ مصوب: 30/000/000 تا 60/000/000)؛

ـ شلاق از 11 تا 30 ضربه؛

ـ محرومیت از حقوق اجتماعی تا 6 ماه.

درجه 8: اصلاح 1399/11/08 و 1403/03/30:

ـ حبس تا 3 ماه؛ ـ جزای نقدی تا 100.000.000 ریال

(مبلغ مصوب 1399: 30/000/000)؛

ـ شلاق تا 10 ضربه.

تبصره 1 ـ موارد محرومیت از حقوق اجتماعی همان است کـه در مجازات های تبعی ذکر شده است.

تبصره 2 ـ مجازاتی کـه حداقل آن منطبق بر یکی از درجات فوق و حداکثر آن منطبق با درجه بالاتر باشد، از درجه بالاتر محسوب می شود.

تبصره 3 ـ در صورت تعدّد مجازات ها، مجازات شدیدتر و در صورت عدم امکان تشخیص مجازات شدیدتر، مجازات حبس ملاک است. همچنین اگر مجازاتی با هیچ یک از بندهای هشت گانه این ماده مطابقت نداشته باشد، مجازات درجه هفت محسوب می شود.

تبصره 4 ـ مقررات این ماده و تبصره های آن تنها جهت تعیین درجه مجازات است و تأثیری در میزان حداقل و حداکثر مجازات های مقرر در قوانین جاری ندارد.

تبصره 5 ـ ضبط اشیاء و اموالی کـه در ارتکاب جرم بـه کار رفته یا مقصود از آن بـه کارگیری در ارتکاب جرم بوده است، از شمول این ماده و بند (ب) ماده (20) خارج و در مورد آنها برابر ماده (215) این قانون عمل خواهد شد. در هر مورد کـه حکم بـه مصادره اموال صادر می شود، باید هزینه های متعارف زندگی محکوم و افراد تحت تکفل او مستثنی شود.

تبصره 6 ـ الحاق 1399/02/23 ـ تمام حبس های ابد غیر حدی مقررّ در قانون بـه حبس درجه یک تبدیل می شود.

در صورتی کـه شخص حقوقی بر اساس ماده (143) این قانون مسئول شناخته شود، با توجه بـه شدّت جرم ارتکابی و نتایج زیان بار آن بـه یک تا دو مورد از موارد زیر محکوم می شود. این امر مانع از مجازات شخص حقیقی نیست:

الف ـ انحلال شخص حقوقی؛

ب ـ مصادره کل اموال؛

پ ـ ممنوعیت از یک یا چند فعالیت شغلی یا اجتماعی بـه طور دائم یا حداکثر برای مدت 5 سال؛

ت ـ ممنوعیت از دعوت عمومی برای افزایش سرمایه بـه طور دائم یا حداکثر برای مدت 5 سال؛

ث ـ ممنوعیت از اصدار برخی از اسناد تجاری حداکثر برای مدت 5 سال؛

ج ـ جزای نقدی؛

چ ـ انتشار حکم محکومیت بـه وسیله رسانه ها. تبصره ـ مجازات موضوع این ماده، در مورد اشخاص حقوقی دولتی و یا عمومی غیردولتی در مواردی کـه اعمال حاکمیت می کنند، اعمال نمی شود.

میزان جزای نقدی قابل اعمال بر اشخاص حقوقی حداقل دو برابر و حداکثر چهار برابر مبلغی است کـه در قانون برای ارتکاب همان جرم بـه وسیله اشخاص حقیقی تعیین می شود.

انحلال شخص حقوقی و مصادره اموال آن زمانی اعمال می شود کـه برای ارتکاب جرم بـه وجود آمده یا با انحراف از هدف مشروع نخستین، فعالیت خود را منحصراً در جهت ارتکاب جرم تغییر داده باشد.