قانون امور حسبی مصوب 1319/04/02

دادگاه بخش مهر مخصوصی برای مهر و موم ترکه خواهد داشت و نمونه آن باید نزد رییس دادگاه شهرستان باشد.

اشخاص مذکور زیر می توانند درخواست مهر و موم ترکه را بنمایند: 1- هر یک از ورثه متوفی یا نماینده قانونی آنها. 2- موصی له در صورتی کـه وصیت بـه جزء مشاع شده باشد. 3- طلبکار متوفی کـه طلب او مستند بـه سند رسمی یا حکم قطعی باشد بـه مقدار طلب در صورتی کـه در مقابل طلب رهن نبوده و ترتیب دیگری هم برای تامین طلب نشده باشد. 4- کسی کـه از طرف متوفی بـه عنوان وصایت معین شده باشد.

دادگاه بخش در موارد زیر پس از اطلاع اقدام بـه مهر و موم می نماید: 1- در موردی کـه کسی کـه در خانه استیجاری یا مهمان خانه و امثال آن فوت شده و کسی برای حفظ اموال او نباشد. 2- در صورتی کـه از اموال دولتی یا عمومی نزد متوفی امانت باشد. در مورد شق اول این ماده مالک خانه یا مدیر مهمان خانه و امثال آنها مکلفند بـه دادگاه بخش اطلاع بدهند.

در مورد شق 2 ماده فوق مهر و موم فقط نسبت بـه اموال دولتی یا عمومی کـه نزد متوفی امانت بوده است بعمل می آید مگر اینکه اشخاص صلاحیتدار درخواست مهر و موم نسبت بـه بقیه اموال را بنمایند.

در صورتی کـه قبل از حضور دادرس دادگاه بخش در محل ترکه اقدام فوری برای حفظ ترکه لازم باشد اقدام مزبور بـه توسط دادستان و در جایی کـه دادستان نباشد بـه توسط کلانتری محل و اگر مامورین شهربانی نباشند بـه توسط دهبان با حضور دو نفر معتمد محلی بعمل می آید و در مورد مداخله دهبان دادستان می تواند در هر دهستان کـه مقتضی بداند دهبان را از مداخله منع کرده و صاحب دفتر رسمی یا یکی از مامورین دولتی یا دو نفر معتمد محلی را متفقا بـه انجام این کار مامور نماید مامورین نامبرده مراتب را در صورت مجلس نوشته و آنرا بـه دادگاه بخش می فرستند.

در هر موردی کـه از طرف مامورین مذکور در ماده قبل ترکه مهر و موم می شود مامورین نامبرده کلید قفل هایی را کـه بر روی آن مهر و موم خورده است در پاکت یا لفافی مهر و موم نموده و بـه دادگاه بخش میفرستند.

در صورتی کـه بین ورثه محجوری باشد کـه ولی یا وصی یا قیم نداشته باشد دادرس باید پس از مهر و موم مراتب را بـه دادستان اطلاع دهد کـه جهت تعیین قیم اقدام نماید.

در صورتی کـه بین ورثه غایبی باشد کـه برای اداره اموال خود نماینده نداشته باشد اگر محل غایب معلوم است دادرس مهر و موم ترکه را بـه او اطلاع می دهد و اگر محل غایب معلوم نباشد بـه دادستان اطلاع خواهد داد کـه در صورت اقتضا جهت تعیین امین برای او اقدام کند.

رییس دادگاه در مواردی کـه باید اقدام بـه مهر و موم شود فورا باید خود یا بوسیله کارمند علی البدل اقدام بـه مهر و موم نماید و اگر علتی موجب تاخیر این اقدام گردد علت مذکور را در صورت مجلس می نویسد.

وقت مهر و موم را دادگاه بـه اشخاصی کـه ذی نفع بداند اطلاع می دهد ولی نباید این امر موجب تاخیر مهر و موم شود.

در موقع مهر و موم صورت مجلسی مشتمل بر امور زیر تنظیم می شود: 1- تاریخ سال و ماه و روز و ساعتی کـه اقدام بـه مهر و موم شده است. 2- نام و مشخصات کسی کـه مباشر مهر و موم است. 3- علتی کـه موجب مهر و موم شده است. 4- نام و مشخصات و محل اقامت کسی کـه درخواست مهر و موم نموده و اگر دادرس بنظر خود اقدام بـه مهر و موم کرده باشد این نکته را در صورت مجلس می نویسد. 5- نام و مشخصات و اظهارات اشخاص ذی نفع کـه در موقع مهر و موم حاضر بوده اند. 6- تعیین جایی کـه ترکه در آنجا مهر و موم شده از قبیل اطاق ـ صندوق خانه و گنجه. 7- وصف اجمالی از اشیایی کـه مهر و موم نشده است. 8- اموال در محل خود مهر و موم شده است یا محل آن تغییری داده شده. 9- نگهبان در صورتی کـه معین شده باشد با ذکر اینکه نگاهبان را دادرس مستقلا معین کرده یا بر حسب معرفی اشخاص ذی نفع. 10- اظهار کتبی و صریح با قید التزام از کلیه اشخاصی کـه با متوفی در یک جا زندگی کرده و یا اموال در تصرف آنها بوده مشعر بر اینکه چیزی از اموال متوفی را خارج یا مخفی نکرده و مطلع نیستند کـه دیگری بطور مستقیم یا غیرمستقیم اموال متوفی را برده یا مخفی کرده است.

صورت مجلس مذکور فوق باید بـه امضا کسی کـه مباشر مهر و موم است و اشخاص ذی نفع برسد و در صورتی کـه اشخاص مزبور نخواهند یا نتوانند امضا کنند مراتب در صورت مجلس ذکر می شود.

کلید قفل هایی کـه روی آن مهر و موم شده در دادگاه بخش بایگانی و این امر در صورت مجلس قید می شود.

نسبت بـه اموالی کـه مهر و موم آن ممکن نیست صورت اجمالی از آن برداشته شده و در صورت لزوم نگاهبانی بر آن می گمارند.

در صورتی کـه از اموال دولتی یا عمومی نزد متوفی امانت باشد اموال نامبرده در همان محلی کـه متوفی گذارده است مهر و موم خواهد شد مگر اینکه موجبی برای تغییر محل باشد.

هر گاه در حین مهر و موم ترکه وصیت نامه یا برگهای دیگری پیدا شود کـه در لفافی مهر و موم شده باشد دادرس مشخصات اوراق و چگونگی مهر و موم و عنوانی کـه روی آن نوشته شده و نشانه روی لفاف را در صورت مجلس نوشته دادرس و حاضرین اگر معروف باشند و بتوانند امضا کنند امضا می نمایند و اگر امتناع از امضا نمایند امتناع آنها از امضا نوشته می شود.

لفاف مذکور در ماده فوق بـه دادگاهی کـه برای رسیدگی بـه امور ترکه صالح است فرستاده می شود.

اگر از عنوان روی لفاف یا علائم دیگری معلوم شود کـه برگها متعلق بغیر متوفی است دادرس برگها را بـه صاحبان آن رد نموده و رسید دریافت می نماید و مشخصات آنرا در صورت مجلس می نویسد و اگر صاحبان برگها حاضر نباشند آنرا تامین می نماید تا صاحبان آنها مطالبه نمایند. حکم این ماده در موردی جاری است کـه معارضی نباشد و الا مطابق ماده قبل رفتار خواهد شد.

هر گاه وصیت نامه در لفاف نباشد دادرس اوصاف آنرا در صورت مجلس نوشته آن را بـه دادگاهی کـه برای رسیدگی بـه امور ترکه صالح است میفرستد.

دادگاهی کـه لفاف مذکور در مواد فوق بـه آنجا فرستاده شده است آنرا باز می کند و در صورتی کـه برگ ها جزو ترکه باشد امانت نگاه میدارد و الا اگر صاحبان آن حاضر باشند بـه آنها داده می شود و اگر حاضر نیستند محفوظ میماند تا صاحبان آن حاضر شوند و اگر معلوم نباشد کـه برگها متعلق بـه کیست برگها در دادگاه می ماند تا صاحب آن معلوم شود.

اگر بـه دادرس در ضمن عملیات مهر و موم اطلاعی راجع بـه وجود وصیت نامه داده شود دادرس جستجو نموده و چنانچه وصیت نامه موجود باشد بـه ترتیب مذکور در ماده 183 عمل می کند.

در مواردی کـه وصیت نامه معتبری بنظر دادرس می رسد کـه آن وصیت نامه مشتمل بر امور فوری باشد دادرس اجازه می دهد کـه امور مذکور انجام داده شود.

در موقع مهر و موم یا برداشتن مهر و موم اشیا یا نوشتجاتی کـه داخل در ترکه نبوده و متعلق بزن یا شوهر متوفی یا متعلق بغیر باشد بـه صاحبان آنها رد و مشخصات اشیا نامبرده در صورت مجلس نوشته می شود.

آن مقدار از اثاث البیت و غیره کـه برای زندگانی عیال و اولاد متوفی ضرورت دارد و همچنین اشیایی کـه قابل مهر و موم نیست مهر و موم نمی شود و اشیا مزبور در صورت مجلس توصیف می گردد.

هزینه کـه برای کفن و دفن متوفی با رعایت شئون او لازم و ضروری است از وجوه نقد برداشته می شود و اگر وجه نقد نباشد از ترکه برداشته شده و بفروش می رسد و بقیه مهر و موم خواهد شد.

در صورتی کـه متوفی مالی نداشته یا مال قابل مهر و موم نباشد دادرس صورت مجلسی تنظیم نموده و این مطلب را در آن قید می نماید.

بعد از تحریر ترکه درخواست مهر و موم پذیرفته نمی شود و اگر در اثنا تحریر ترکه درخواست مهر و موم بشود فقط آن مقداری کـه تحریر نشده است مهر و موم می گردد.

اشیا ضایع شدنی یا اشیایی کـه نگاهداری آنها مستلزم هزینه بی تناسب است یا اموال کم قیمتی کـه حمل و نقل و نگاهداری آنها مستلزم زحمت و اشغال مکان وسیعی است ممکن است مهر و موم نشود و در اینصورت اگر اشیا نامبرده مورد احتیاج اشخاص واجب النفقه نباشد فروخته شده و پول آن در صندوق دادگستری یا یکی از بانک های معتبر تودیع می شود.