قانون امور حسبی مصوب 1319/04/02

در صورت تعدد ورثه هر یک از آنها می توانند از دادگاه درخواست تقسیم سهم خود را از سهم سایر ورثه بخواهند.

ولی و وصی و قیم هر وارثی کـه محجور باشد و امین غایب و جنین و کسی کـه سهم الارث بعضی از ورثه بـه او منتقل شده است و همچنین موصی له و وصی راجع بـه موصی بـه در صورتی کـه وصیت بـه جزء مشاع از ترکه شده باشد حق درخواست تقسیم را دارند.

نسبت بـه درخواست تقسیم مرور زمان جاری نیست و کسانی کـه ذی حق در درخواست تقسیم هستند همه وقت می توانند این درخواست را بنمایند.

هر گاه یکی از ورثه متوفی غایب مفقودالاثری باشد کـه وکیل نداشته و درخواست تقسیم اموال متوفی بشود بدوا برای غایب امین معین می شود و بعد تقسیم بعمل می آید.

درخواست تقسیم باید کتبی و مشتمل بر امور زیر باشد: 1- نام و مشخصات درخواست کننده و متوفی. 2- ورثه و اشخاص دیگری کـه ترکه باید بین آنها تقسیم شود و سهام هر یک.

پس از وصول درخواست هر گاه دادگاه محتاج بـه توضیحاتی باشد درخواست کننده را احضار نموده و توضیحاتی کـه لازم است از او می خواهد.

دادگاه برای رسیدگی بـه موضوع درخواست تعیین جلسه نموده و درخواست کننده و اشخاص ذی نفع را احضار می نماید.

درخواست کننده تقسیم می تواند زمینه هایی برای تقسیم ترکه تهیه نموده و بـه دادگاه تسلیم نماید در این صورت مراتب در احضاریه نوشته شده و تذکر داده می شود کـه مراجعه بـه زمینه های نامبرده در دفتر دادگاه مانعی ندارد.

وقت رسیدگی باید طوری معین شود کـه فاصله بین ابلاغ احضاریه و روز دادرسی کمتر از ده روز نباشد.

اشخاص ذی نفع می توانند در دادگاه حاضر شده بـه تراضی قراری راجع بـه مقدمات تقسیم یا طرز تقسیم اموال بگذارند. در اینصورت دادگاه صورت مجلسی مشتمل بر قرارداد نامبرده تنظیم می نماید.

هر گاه یک یا چند نفر از اشخاص ذی نفع در تنظیم قرارداد مذکور فوق شرکت نداشته و رضایت خود را اظهار ننموده باشند دادگاه نتیجه تصمیمی را کـه مربوط بـه شخص غایب است بـه او اعلام می نماید با ذکر اینکه می تواند در ظرف مدت معینی در دفتر دادگاه حاضر شده و بـه قرارداد مراجعه نموده و رضایت یا عدم رضایت خود را اعلام دارد.

در اخطار مذکور در فوق قید میگردد کـه هر گاه شخص غایب در مدت معینه در دفتر حاضر نگردد و یا رضایت و عدم رضایت خود را اظهار نکند بر طبق قرار مذکور در ماده 309 قضیه حل خواهد شد.

هر گاه شخص غایب در اثر عذر موجهی حاضر نشده باشد و درخواست وقت جدیدی نماید تا رضایت و عدم رضایت خود را اعلام دارد دادگاه وقت جدیدی برای او معین خواهد نمود.

در صورتی کـه تمام ورثه و اشخاصی کـه در ترکه شرکت دارند حاضر و رشید باشند بهر نحوی کـه بخواهند می توانند ترکه را مابین خود تقسیم نمایند لیکن اگر مابین آنها محجور یا غایب باشد تقسیم ترکه بـه توسط نمایندگان آنها در دادگاه بعمل می آید.

در صورتی کـه ورثه تراضی در بهای اموال غیرمنقول مورد درخواست تقسیم ننماید اموال نامبرده باید بـه توسط کارشناس ارزیابی شود و اموال منقول در صورتی ارزیابی میگردد کـه بـه ارزیابی در موقع تحریر ترکه بـه جهاتی نتوان ترتیب اثر داد. ترتیب انتخاب کارشناس و مقررات راجع بـه کارشناس کـه در آیین دادرسی مقرر است در تقسیم رعایت می شود.

کارشناس باید بهای اموال مورد درخواست تقسیم و قابل قسمت بودن و یا قابل قسمت نبودن آنها را معین و سهام را تعدیل نماید. کارشناس باید برای ارزیابی اموال بهای روز ارزیابی را در نظر بگیرد.

تقسیم طوری بعمل می آید کـه برای هر یک از ورثه از هر نوع اموال حصه ای معین شود و اگر بعضی از اموال بدون زیان قابل قسمت نباشد ممکن است آنرا در سهم بعضی از ورثه قرار داد و برابر بهای آن از سایر اموال در سهم دیگران منظور نمود و اگر تعدیل محتاج بـه ضمیمه پول بـه اموال باشد بـه ضمیمه آن تعدیل می شود.

در صورتی کـه مالی اعم از منقول یا غیرمنقول قابل تقسیم و تعدیل نباشد ممکن است فروخته شده بهای آن تقسیم شود. فروش اموال بـه ترتیب عادی بعمل می آید مگر آنکه یکی از ورثه فروش آن را بـه طریق مزایده درخواست کند.

در صورتی کـه بعضی از ورثه مدیون متوفی باشند ممکن است دین را در سهم خود آنها قرار داد.

در صورتی کـه پس از تعدیل سهام ورثه بـه تعیین حصه تراضی ننمایند سهام آنها بـه قرعه معین می شود.

در موردی کـه تقسیم از طریق قرعه انجام میگردد باید جلسه ایکه برای قرعه معین شده بـه اشخاص ذی نفع اطلاع داده شود و اگر بعضی از اشخاص نامبرده حاضر نشوند دادگاه بخش بـه درخواست اشخاص حاضر اقدام بـه قرعه و تعیین سهام می نماید.

هر گاه یکی از ورثه غایب یا محجور باشد برای غایب و محجور امین یا قیم معین و پس از آن تقسیم بعمل می آید.

پس از تمام شدن تقسیم دادگاه صورت مجلسی تنظیم نموده و در آن مقدار ترکه و سهم هر یک از وراث و آنچه برای تادیه دیون و اجرا وصیت منظور شده تصریح می نماید.

صورت مجلس مذکور فوق باید بـه امضا یا مهر صاحبان سهام و امضا دادرس دادگاه برسد و هر گاه بعضی از صاحبان سهام نباشند یا نتوانند و یا نخواهند امضا کنند جهت امضا نکردن آنها در صورت مجلس قید می شود و اینصورت مجلس در دفترخانه دادگاه باقی خواهد ماند.

دادگاه بر طبق صورت مجلس مذکور در دو ماده فوق تقسیم نامه بـه عده صاحبان سهام تهیه نموده و بـه آنها ابلاغ و تسلیم می نماید. این تصمیم دادگاه حکم شناخته شده و از تاریخ ابلاغ در حدود قوانین قابل اعتراض و پژوهش و فرجام است.

هر یک از ورثه پس از تقسیم مالک مستقل سهم خود خواهد بود و هر تصرفی کـه بخواهد می نماید و بـه حصه دیگران حقی ندارد.

مقررات قانون مدنی راجع بـه تقسیم در مورد تقسیم ترکه جاری است و نیز مقررات راجع بـه تقسیم کـه در این قانون مذکور است در مورد تقسیم سایر اموال جاری خواهد بود.