قانون امور حسبی مصوب 1319/04/02

جز آنچه در این فصل ذکر می شود مهر و موم و برداشتن مهر و موم و تحریر و اداره ترکه اتباع خارجه بهمان طریقی خواهد بود کـه مطابق این قانون برای ترکه اتباع ایران مقرر است.

هر گاه تبعه خارجه در ایران یا در خارجه فوت شود و در ایران دارای مالی باشد دادرس دادگاه بخش محلی کـه مال متوفی در آنجا واقع است بـه درخواست هر ذی نفع یا بـه درخواست کنسول دولت متبوع متوفی بـه حفظ و تصفیه امر ترکه اقدام می نماید و در صورتی کـه متوفی وارث یا قائم مقام در ایران نداشته باشد بدون درخواست هم دادرس پس از اطلاع اقدام بـه حفظ و تصفیه ترکه می نماید.

دادگاه بخش پس از وصول درخواست ذی نفع یا کنسول و بمحض اطلاع از فوت در مورد اخیر ماده فوق وقتی را کـه از تاریخ وصول درخواست یا اطلاع متجاوز از چهل و هشت ساعت نباشد برای اقدامات تامینیه از قبیل مهر و موم و غیره معین کرده کتبا بـه کنسول دولت متبوع اطلاع می دهد کـه در موقع اقدام بـه تامین حضور بهم رساند. عدم حضور کنسول مانع از اقدام نخواهد بود ولی بعدا می تواند در محل حاضر شده مهر و موم خود را بـه مهر و موم دادگاه اضافه نماید.

در صورتی کـه کنسول دولت متبوع متوفی قبلا از وفات مطلع شده و امر طوری باشد کـه تا اطلاع مامورین ایران بیم تضییع و تفریط تمام یا قسمتی از ترکه برود می تواند شخصا اقدامات موقتی را برای حفظ آن بـه عمل آورده و وضعیت موقتی را تا مداخله دادرس دادگاه بخش حفظ نماید.

در موقعی کـه دادگاه بخش برای مهر و موم تعیین وقت میکند باید بلافاصله و منتهی در ظرف یک هفته از تاریخ وصول درخواست یا اطلاع یکنفر را برای اداره ترکه معین و معرفی نماید.

دادگاه می تواند با رعایت ماده 264 و با در نظر گرفتن مصلحت و منافع ورثه و اشخاص ذی نفع هر کس را کـه طرف اعتماد بداند بـه سمت مدیر ترکه معین کند. اقدامات مدیر ترکه با نظارت دادستان بـه عمل خواهد آمد. در نقاطی کـه اداره تصفیه موجود است مدیر ترکه معین نمی شود و این وظیفه بـه اداره تصفیه رجوع می شود.

مدیر ترکه باید بـه محض ابلاغ انتصاب خود سه آگهی هر یک بـه فاصله یکماه در مجله رسمی و یکی از روزنامه های کثیرالانتشار محل و اگر در محل روزنامه نباشد در یکی از روزنامه های کثیرالانتشار تهران منتشر نموده اشخاصی را کـه بـه عنوانی از عناوین برای خود حقی بر ذمه متوفی و یا بر اعیان ترکه قائل هستند دعوت نماید در ظرف شش ماه از تاریخ انتشار اولین آگهی خود را معرفی و موضوع حق خود را معین کنند و رونوشت یا عکس گواهی شده مدارک طلب و حقانیت خود را بـه او تسلیم نمایند. هر گاه میزان ترکه کمتر از هزار ریال باشد آگهی در روزنامه لازم نیست.

پس از تعیین مدیر ترکه دادگاه بخش با حضور دادستان ترکه را تحریر و بـه او تسلیم می نماید.

برای تحریر ترکه روز و ساعت و محل تحریر بـه دادستان و اشخاص مشروحه اطلاع داده می شود: 1- تمام وراث کـه در ایران حاضر بوده و یا نماینده در آنجا دارند. 2- وصی اگر معلوم و مقیم ایران باشد. 3- کسانی کـه وصیت بـه نفع آنها شده اگر معلوم و مقیم ایران بوده و یا در ایران نماینده داشته باشند. 4- شریک متوفی اگر باشد در صورتی کـه در ایران حاضر بوده یا نماینده داشته باشد. 5- کنسول دولت متبوع متوفی.

غیبت اشخاصی کـه اعلام نامه مندرج در ماده فوق برای آنها فرستاده شده مانع از تحریر ترکه نخواهد بود ولی در صورتی کـه کنسول دولت متبوع متوفی در موقع تحریر ترکه حاضر نباشد مراتب در صورت مجلس قید و رونوشتی از آن برای کنسول فرستاده می شود.

بـه صورت ریز ترکه باید صورتی از اموال غیرمنقول کـه در ایران واقع است با تعیین بهای تقریبی آنها پیوست شود.

در صورتی کـه ورثه یا وصی متوفی یا قائم مقام قانونی آنها حاضر شوند برابر بهای ترکه تامین دهند کـه هر گاه در مدت یکسال از تاریخ انتشار اولین آگهی مذکور در ماده 343 بستانکارانی پیدا شود کـه تبعه ایران یا مقیم ایران باشند و طلب آنها ثابت گردد از عهده برآیند ترکه پس از وضع هزینه آگهی ها و هزینه های دیگر قانونی کـه بعمل آمده است بـه تصرف آنها داده می شود.

تامین ممکن است بوسیله تودیع وجه نقد یا وثیقه دادن اموال منقول و یا غیرمنقول یا دادن ضامن معتبر بعمل آید و نیز ممکن است درخواست کننده از همان اموال متوفی تامین بدهد. قبول یا رد تامین منوط بنظر دادگاهی است کـه مدیر ترکه را تعیین نموده است.

مدیر ترکه با اجازه دادگاه بخش می تواند بـه ورثه متوفی کـه در حال استیصال و مقیم در ایران هستند تا موقع تصفیه ماترک مبلغی کـه برای معیشت آنها ضروری باشد بپردازد. در موردی کـه اداره تصفیه وظیفه امین ترکه را انجام می دهد اجازه دادگاه بخش لازم نیست.

پس از انقضا مدت مذکور در ماده 343 مدیر ترکه وقتی را برای رسیدگی بـه دعاوی و مطالبات معین کرده بـه ورثه یا وصی یا قائم مقام قانونی آنها و کنسول دولت متبوع متوفی اگر در محل باشد اطلاع می دهد و در وقت مقرر شروع بـه رسیدگی نموده و پس از رسیدگی کلیه دیون و تعهداتی را کـه بر ذمه متوفی ثابت و محقق است با اجازه دادستان تادیه می نماید و بقیه را بـه ورثه یا وصی یا قائم مقام قانونی آنها و در صورتی کـه اشخاص نامبرده اصلا نباشند یا در ایران نباشند بـه کنسول یا سایر نمایندگان سیاسی دولت متبوع متوفی تسلیم می نماید.

اشخاصی کـه مدعی حقی بر ترکه بوده و دعوی آنها از طرف مدیر ترکه و دادستان یا مدیر تصفیه تصدیق نشده باشد می توانند دعوی خود را در دادگاه صلاحیت دار اقامه یا تعقیب نمایند. انقضا مدت مقرر در ماده 343 موجب سقوط حق اشخاصی کـه در ظرف مدت حق خود را مطالبه نکرده اند نمیباشد.

اگر نسبت بـه ترکه متوفی قرار تامین صادر شده باشد تسلیم اموال بـه اشخاص مذکور در ماده 351 با رعایت قرار دادگاه بعمل خواهد آمد.

هر گاه متوفی بازرگان بوده و بـه موجب حکم دادگاه ورشکستگی او قبل یا بعد از فوت اعلام شود اداره تصفیه امور او تابع مقررات راجع بـه تصفیه امور بازرگان متوقف است.

رسیدگی بـه دعاوی راجع بـه ترکه اتباع خارجه در ایران از صلاحیت دادگاه ایران است.

تصدیق صادره از مقامات صلاحیت دار کشور متوفی راجع بـه وارثت اتباع خارجه با انحصار آن پس از احراز اعتبار آن در دادگاه ایران از حیث صدور و رعایت مقررات مربوطه بـه اعتبار اسناد تنظیم شده در خارجه قابل ترتیب اثر خواهد بود.

اگر تبعه خارجه کـه در ایران فوت شده مسافر موقتی باشد اشیا متعلق بـه او فورا بـه کنسول دولت متبوع او تسلیم می شود.

از هزینه هایی کـه برای اداره کردن ترکه می شود باید صورت کاملی بـه دادستان داده شود.

حقوقی کـه بـه موجب این فصل برای کنسول ها یا نمایندگان سیاسی خارجه مقرر شده مربوط بـه کنسول یا نماینده سیاسی دولتی است کـه در خاک آن دول نسبت بـه کنسول ها یا نمایندگان سیاسی ایران معامله متقابله بشود.