قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1379/01/21

اصحاب دعوا می توانند در جلسه دادرسی حضور یافته یا لایحه ارسال نمایند.

هر یک از اصحاب دعوا می توانند بـه جای خود وکیل بـه دادگاه معرفی نمایند، ولی در مواردی که دادرس حضور شخص خواهان یا خوانده یا هر دو را لازم بداند، این موضوع در برگ اخطاریه قید می شود. در این صورت شخصاً مکلّف بـه حضور خواهند بود.

عدم حضور هر یک از اصحاب دعوا و یا وکیل آنان در جلسه دادرسی، مانع رسیدگی و اتخاذ تصمیم نیست. در موردی که دادگاه بـه أخذ توضیح از خواهان نیاز داشته باشد و نامبرده در جلسه تعیین شده حاضر نشود و با أخذ توضیح از خوانده هم دادگاه نتواند رأی بدهد، همچنین در صورتی کـه با دعوت قبلی هیچ یک از اصحاب دعوا حاضر نشوند، و دادگاه نتواند در ماهیّت دعوا بدون أخذ توضیح رأی صادر کند، دادخواست ابطال خواهد شد.

خواهان باید اصل اسنادی کـه رونوشت آن ها را ضمیمه دادخواست کرده است، در جلسه دادرسی حاضر نماید. خوانده نیز باید اصل و رونوشت أسنادی را کـه می خواهد بـه آن ها استناد نماید، در جلسه دادرسی حاضر نماید. رونوشت اسناد خوانده باید بـه تعداد خواهان ها بـه علاوه یک نسخه باشد. یک نسخه از رونوشت های یاد شده در پرونده بایگانی و نسخه دیگر به طرف تسلیم می شود. در مورد این ماده؛ هر گاه یکی از اصحاب دعوا نخواهد یا نتواند در دادگاه حاضر شود، چنانچه خواهان است؛ باید اصل اسناد خود را و اگر خوانده است، اصل و رونوشت اسناد را بـه وکیل یا نماینده خود، برای ارایه در دادگاه و ملاحظه طرف بفرستد، والّا در صورتی که آن سند عادی باشد و مورد تردید و انکار واقع شود، اگر خوانده باشد از عداد دلایل او خارج می شود و اگر خواهان باشد و دادخواست وی مستند بـه ادلّه دیگری نباشد در آن خصوص ابطال می گردد. در صورتی کـه خوانده بـه واسطه کمی مدت یا دلایل دیگر نتواند اسناد خود را حاضر کند، حق دارد تأخیر جلسه را درخواست نماید، چنانچه دادگاه درخواست او را مقرون به صحّت دانست با تعیین جلسه خارج از نوبت، نسبت بـه موضوع رسیدگی می نماید.

در صورتی کـه خوانده تا پایان جلسه اوّل دادرسی دلایلی اقامه کند، کـه دفاع از آن برای خواهان جز با ارایه اسناد جدید مقدور نباشد، در صورت تقاضای خواهان و تشخیص موجّه بودن آن از سوی دادگاه، مهلت مناسب داده خواهد شد.

خواهان می تواند خواسته خود را کـه در دادخواست تصریح کرده، در تمام مراحل دادرسی کم کند. ولی افزودن آن یا تغییر نحوه دعوا یا خواسته یا درخواست در صورتی ممکن است کـه با دعوای طرح شده، مربوط بوده و منشاء واحدی داشته باشد و تا پایان اوّلین جلسه آن را بـه دادگاه اعلام کرده باشد.

دادگاه می تواند جلسه دادرسی را بـه درخواست و رضایت اصحاب دعوا فقط برای یک بار بـه تأخیر بیندازد.

هر گاه در وقت تعیین شده دادگاه تشکیل نشود و یا مانعی برای رسیدگی داشته باشد، بـه دستور دادگاه نزدیکترین وقت رسیدگی ممکن معیّن خواهد شد. تبصره ـ در مواردی کـه عدم تشکیل دادگاه منتسب بـه طرفین نباشد، وقت رسیدگی حداکثر ظرف مدت دو ماه خواهد بود.

دادگاه می تواند دستور أخراج اشخاصی را کـه موجب اختلال نظم جلسه شوند، با ذکر نحوه اختلال در صورت جلسه، صادر کند و یا تا بیست و چهار ساعت حکم حبس آنان را صادر نماید. این حکم فوری اجرا می شود و اگر مرتکب از اصحاب دعوا یا وکلای آنان باشد، بـه حبس از یک تا پنج روز محکوم خواهد شد.

در موارد زیر عین اظهارات اصحاب دعوا باید نوشته شود: 1 ـ وقتی کـه بیان یکی از آنان مشتمل بر اقرار باشد؛ 2 ـ وقتی کـه یکی از اصحاب دعوا بخواهد از اظهارات طرف دیگر استفاده نماید؛ 3 ـ در صورتی کـه دادگاه بـه جهتی درج عین عبارت را لازم بداند.

اگر دعاوی دیگری کـه ارتباط کامل با دعوای طرح شده دارند، در همان دادگاه مطرح باشد، دادگاه بـه تمامی آن ها یکجا رسیدگی می نماید و چنانچه در چند شعبه مطرح شده باشد، در یکی از شعب با تعیین رئیس شعبه اوّل یکجا رسیدگی خواهد شد. در مورد این ماده؛ وکلا یا اصحاب دعوا مکلّفند از دعاوی مربوط، دادگاه را مستحضر نمایند.

در پایان هر جلسه دادرسی؛ چنانچه بـه جهات قانونی جلسه دیگری لازم باشد، علت مزبور زیر صورتجلسه قید و روز و ساعت جلسۀ بعد تعیین و بـه اصحاب دعوا ابلاغ خواهد شد. در صورتی کـه دعوا قابل تجزیه بوده و فقط قسمتی از آن مقتضی صدور رأی باشد، دادگاه نسبت بـه همان قسمت رأی می دهد و نسبت بـه قسمتی دیگر رسیدگی را ادامه خواهد داد.