قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1379/01/21

پس از دستور دادگاه دائر بـه ابلاغ اوراق دعوا، مدیر دفتر یک نسخه از دادخواست و پیوست های آن را در پرونده بایگانی می کند و نسخه دیگر را با ضمائم آن و اخطاریه جهت ابلاغ و تسلیم بـه خوانده ارسال می دارد.

مأمور ابلاغ مکلّف است حداکثر ظرف دو روز اوراق را بـه شخص خوانده تسلیم کند و در برگ دیگر اخطاریه رسید بگیرد. در صورت امتناع خوانده از گرفتن اوراق، امتناع او را در برگ اخطاریه قید و اعاده می نماید. تبصره 1 ـ ابلاغ اوراق در هر یک از محل سکونت یا کار به عمل می آید. برای ابلاغ در محل کار کارکنان دولت و مؤسسات مأمور بـه خدمات عمومی و شرکت ها، اوراق بـه کارگزینی قسمت مربوط یا نزد رئیس کارمند مربوط ارسال می شود. اشخاص یاد شده مسئول اجرای ابلاغ می باشند و باید حداکثر بـه مدت ده روز اوراق را إعاده نمایند، در غیر این صورت بـه مجازات مقرّر در قانون رسیدگی بـه تخلفات اداری محکوم می گردند. تبصره 2 ـ در مواردی کـه زن در منزل شوهر سکونت ندارد، ابلاغ اوراق در محل سکونت یا محل کار او به عمل می آید.

هر گاه مأمور ابلاغ نتواند اوراق را بـه شخص خوانده برساند، باید در نشانی تعیین شده بـه یکی از بستگان یا خادمان او کـه سن و وضعیت ظاهری آنان برای تمیز اهمیّت اوراق یاد شده کافی باشد، ابلاغ نماید و نام و سمت گیرنده اخطاریه را در نسخه دوم قید و آن را اعاده کند.

چنانچه خوانده یا هر یک از اشخاص یاد شده در ماده قبل در محل نباشند یا از گرفتن برگ های اخطاریه استنکاف کنند، مأمور ابلاغ این موضوع را در نسخ اخطاریه قید نموده، نسخه دوم را بـه نشانی تعیین شده الصاق می کند و برگ اول را با سایر اوراق دعوا عودت می دهد. در این صورت خوانده می تواند تا جلسه رسیدگی به دفتر دادگاه مراجعه و با دادن رسید، اوراق مربوط را دریافت نماید.

ابلاغ دادخواست در خارج از کشور به وسیله مأموران کنسولی یا سیاسی ایران به عمل می آید. مأموران یاد شده دادخواست و ضمایم آن را بوسیله مأمورین سفارت یا هر وسیله ای کـه امکان داشته باشد، برای خوانده می فرستند و مراتب را از طریق وزارت امور خارجه به اطلاع دادگاه می رسانند. درصورتی کـه در کشور محل اقامت خوانده، ماموران کنسولی یا سیاسی نباشند، این اقدام را وزارت امور خارجه بـه طریقی کـه مقتضی بداند انجام می دهد.

هر گاه معلوم شود محلی را کـه خواهان در دادخواست معیّن کرده است، نشانی خوانده نبوده یا قبل از ابلاغ تغییر کرده باشد و مأمور هم نتواند نشانی او را پیدا کند، باید این نکته را در برگ دیگر اخطاریه قید کند و ظرف دو روز اوراق را عودت دهد. در این صورت برابر ماده 54 رفتار خواهد شد، مگر در مواردی که اقامتگاه خوانده برابر ماده 1010 قانون مدنی تعیین شده باشد، کـه در همان محل ابلاغ خواهد شد.

در صورتی کـه خواهان نتواند نشانی خوانده را معیّن نماید یا در مورد ماده قبل پس از اخطار رفع نقص از تعیین نشانی اعلام ناتوانی کند، بنا بـه درخواست خواهان و دستور دادگاه مفاد دادخواست یک نوبت در یکی از روزنامه های کثیرالانتشار بـه هزینه خواهان آگهی خواهد شد. تاریخ انتشار آگهی تا جلسه رسیدگی نباید کمتر از یک ماه باشد.

در دعاوی راجع بـه اهالی معیّن اعم از ده یا شهر یا بخشی از شهر کـه عدّه آن ها غیرمحصور است، علاوه بر آگهی مفاد دادخواست بـه شرح ماده قبل، یک نسخه از دادخواست بـه شخص یا اشخاصی کـه خواهان آن ها را معارض خود معرفی می کند، ابلاغ می شود.

در دعاوی راجع بـه ادارات دولتی و سازمان های وابسته بـه دولت و مؤسسات مأمور خدمات عمومی و شهرداری ها و نیز مؤسساتی کـه تمام یا بخشی از سرمایه آن ها متعلق بـه دولت است، اوراق اخطاریه و ضمایم بـه رئیس دفتر مرجع مخاطب یا قائم مقام او ابلاغ و در نسخه اول رسید أخذ می شود. در صورت امتناع رئیس دفتر یا قائم مقام او از أخذ اوراق، مراتب در برگ اخطاریه قید و اوراق اعاده می شود. در این مورد استنکاف از گرفتن اوراق اخطاریه و ضمایم و ندادن رسید تخلّف از انجام وظیفه خواهد بود و بـه وسیله مدیر دفتر دادگاه به مراجع صالحه اعلام و بـه مجازات مقرّر در قانون رسیدگی بـه تخلّفات اداری محکوم خواهد شد. تبصره ـ در دعاوی مربوط بـه شعب مراجع بالا یا وابسته بـه دولت بـه مسئول دفتر شعبه مربوط یا قائم مقام او إبلاغ خواهد شد.

در دعاوی راجع بـه سایر اشخاص حقوقی، دادخواست و ضمائم آن بـه مدیر یا قائم مقام او یا دارنده حق امضاء و در صورت عدم امکان بـه مسئول دفتر مؤسسه با رعایت مقررات مواد 68، 69 و 72 إبلاغ خواهد شد. تبصره 1 ـ در مورد این ماده، هر گاه ابلاغ اوراق دعوا در محل تعیین شده ممکن نگردد، اوراق بـه آدرس آخرین محلی کـه بـه اداره ثبت شرکت ها معرفی شده ابلاغ خواهد شد. تبصـره 2 ـ در دعاوی مربوط بـه ورشکسته، دادخواست و ضمائم آن بـه اداره تصفیه امور ورشکستگی یا مدیر تصفیه ابلاغ خواهد شد. تبصره 3 ـ در دعاوی مربوط بـه شرکت های منحل شده کـه دارای مدیر تصفیه نباشند، اوراق اخطاریه و ضمائم آن بـه آخرین مدیر قبل از انحلال در آخرین محلی کـه بـه اداره ثبت شرکت ها معرفی شده است، ابلاغ خواهد شد.

اگر خوانده در حوزۀ دادگاه دیگری اقامت داشته باشد، دادخواست و ضمائم آن توسط دفتر آن دادگاه به هر وسیله ای کـه ممکن باشد، ابلاغ می شود و اگر در محل اقامت خوانده دادگاهی نباشد، توسط مأمورین انتظامی یا بخشداری یا شورای اسلامی محل یا با پست سفارشی دو قبضه ابلاغ می شود. اشخاص یاد شده برابر مقررات مسئول اجرای صحیح امر ابلاغ و اعاده اوراق خواهند بود. در صورتی کـه خوانده در بازداشتگاه یا زندان باشد، دادخواست و اوراق دعوا به وسیله اداره زندان بـه نامبرده ابلاغ خواهد شد.

هر یک از اصحاب دعوا یا وکلای آنان می توانند محلی را برای ابلاغ اوراق اخطاریه و ضمایم آن در شهری کـه مقر دادگاه است، انتخاب نموده، بـه دفتر دادگاه اعلام کنند. در این صورت کلیه برگ های راجع بـه دعوا در محل تعیین شده ابلاغ می گردد.

هر گاه یکی از طرفین دعوا محلی را کـه اوراق اولیه در آن محل ابلاغ شده یا محلی را کـه برای ابلاغ اوراق انتخاب کرده، تغییر دهد و همچنین در صورتی کـه نشانی معیّن در دادخواست اشتباه باشد، باید فوری محل جدید و مشخصات صحیح را به دفتر دادگاه اطّلاع دهد. تا وقتی که به این ترتیب عمل نشده است، اوراق در همان محل سابق ابلاغ می شود.

هیچ یک از اصحاب دعوا و وکلای دادگستری نمی توانند مسافرت های موقتی خود را تغییر محل اقامت حساب کرده، ابلاغ اوراق دعوای مربوط بـه خود را در محل نامبرده درخواست کنند. اعلام مربوط بـه تغییر محل اقامت وقتی پذیرفته می شود کـه محل اقامت برابر ماده 1004 قانون مدنی بـه طور واقعی تغییر یافته باشد. چنانچه بر دادگاه معلوم شود کـه اعلام تغییر محل اقامت بر خلاف واقع بوده است، اوراق به همان محل اولیه ابلاغ خواهد شد.

تاریخ و وقت جلسه بـه خواهان نیز برابر مقررات این قانون ابلاغ می گردد. تبصره ـ تاریخ امتناع خوانده از گرفتن اوراق یاد شده در ماده 67 و ندادن رسید بـه شرح مندرج در ماده 68، تاریخ ابلاغ محسوب خواهد شد.

مأمور ابلاغ باید مراتب زیر را در نسخه اول و دوم ابلاغ نامه تصریح و امضاء نماید: ـ نام و مشخصات خود به طور روشن و خوانا؛ ـ نام کسی کـه دادخواست به او ابلاغ شده، با تعیین این کـه چه سمتی نسبت بـه مخاطب اخطاریه دارد؛ ـ محل و تاریخ ابلاغ با تعیین روز، ماه و سال با تمام حروف.

در کلیه مواردی کـه بـه موجب مقررات این مبحث اوراق بـه غیر شخص مخاطب ابلاغ شود، در صورتی دارای اعتبار است کـه برای دادگاه محرز شود کـه اوراق بـه اطلاع مخاطب رسیده است.