قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1379/01/21

در مواردی کـه دلیل اثبات دعوا یا مؤثر در اثبات آن، گواهی گواهان باشد، برابر مواد زیر اقدام می گردد.

در دعاوی مدنی ( حقوقی) تعداد و جنسیّت گواه، همچنین ترکیب گواهان با سوگند بـه ترتیب ذیل می باشد: الف ـ اصل طلاق و اقسام آن و رجوع در طلاق و نیز دعاوی غیرمالی از قبیل مسلمان بودن، بلوغ، جرح و تعدیل، عفو از قصاص، وکالت، وصیّت با گواهی دو مرد. ب ـ دعاوی مالی یا آنچه کـه مقصود از آن مال می باشد از قبیل دین، ثمن مبیع، معاملات، وقف، اجاره، وصیت بـه نفع مدعی، غصب، جنایات خطائی و شبه عمد کـه موجب دیه است با گواهی دو مرد یا یک مرد و دو زن. چنانچه برای خواهان امکان اقامه بینه شرعی نباشد می تواند با معرفی یک گواه مرد یا دو زن بـه ضمیمه یک سوگند ادعای خود را اثبات کند. در موارد مذکور در این بند، ابتدا گواه واجد شرایط شهادت می دهد، سپس سوگند توسط خواهان اداء می شود. ج ـ دعاوی کـه اطلاع بر آن ها معمولاً در اختیار زنان است از قبیل ولادت، رضاع، بکارت، عیوب درونی زنان با گواهی چهار زن، دو مرد یا یک مرد و دو زن. د ـ اصل نکاح با گواهی دو مرد و یا یک مرد و دو زن.

در کلیّه دعاوی کـه جنبه حق الناسی دارد، اعم از امور جزائی یا مدنی (مالی و غیر آن) بـه شرح ماده فوق هر گاه بـه علّت غیبت یا بیماری، سفر، حبس و امثال آن حضور گواه اصلی متعذّر یا متعسّر باشد، گواهی بر شهادت گواه اصلی مسموع خواهد بود. تبصره ـ گواه بر شاهد اصلی باید واجد شرایط مقرر برای گواه و گواهی باشد.

هر یک از طرفین دعوا کـه متمسک بـه گواهی شده اند، باید گواهان خود را در زمانی کـه دادگاه تعیین کرده حاضر و معرفی نمایند.

صلاحیّت گواه و موارد جرح وی برابر شرایط مندرج در بخش چهارم از کتاب دوم، در امور کیفری، این قانون می باشد.

هر یک از اصحاب دعوا می توانند گواهان طرف خود را با ذکر علّت جرح نمایند. چنانچه پس از صدور رأی برای دادگاه معلوم شود که قبل از ادای گواهی جهات جرح وجود داشته ولی بر دادگاه مخفی مانده و رأی صادره هم مستند بـه آن گواهی بوده، مورد از موارد نقض می باشد و چنانچه جهات جرح بعد از صدور رأی حادث شده باشد، مؤثر در اعتبار رأی دادگاه نخواهد بود. تبصره ـ در صورتی کـه طرف دعوا برای جرح گواه از دادگاه استمهال نماید، دادگاه حداکثر بـه مدت یک هفته مهلت خواهد داد.

دادگاه، گواهی هر گواه را بدون حضور گواه هایی کـه گواهی نداده اند، استماع می کند و بعد از ادای گواهی می تواند از گواه ها مجتمعاً تحقیق نماید.

قبل از ادای گواهی، دادگاه حرمت گواهی کذب و مسئولیّت مدنی آن و مجازاتی کـه برای آن مقرر شده است را بـه گواه خاطرنشان می سازد. گواهان قبل از ادای گواهی، نام و نام خانوادگی، شغل، سن و محل اقامت خود را اظهار و سوگند یاد می کنند کـه تمام حقیقت را گفته و غیر از حقیقت چیزی اظهار ننمایند. تبصره ـ در صورتی کـه احقاق حق متوقف بـه گواهی باشد و گواه حاضر بـه أتیان سوگند نشود، الزام بـه آن ممنوع است.

دادگاه می تواند برای اینکه آزادی گواه بهتر تأمین شود، گواهی او را بدون حضور اصحاب دعوا أستماع نماید. در این صورت پس از ادای گواهی بلافاصله اصحاب دعوا را از اظهارات گواه مطلع می سازد.

هیچ یک از أصحاب دعوا نباید اظهارات گواه را قطع کند، لکن پس از ادای گواهی می توانند توسط دادگاه سؤالاتی را کـه مربوط بـه دعوا می باشد از گواه به عمل آورند.

دادگاه نمی تواند گواه را بـه ادای گواهی ترغیب یا از آن منع یا او را در کیفیّت گواهی راهنمایی یا در بیان مطالب کمک نماید، بلکه فقط مورد گواهی را طرح نموده و او را در بیان مطالب خود آزاد می گذارد.

اظهارات گواه باید عیناً در صورت مجلس قید و به امضاء یا اثر انگشت او برسد و اگر گواه نخواهد یا نتواند امضاء کند، مراتب در صورتمجلس قید خواهد شد.

تشخیص أرزش و تأثیر گواهی با دادگاه است.

دادگاه می تواند به درخواست یکی از اصحاب دعوا همچنین در صورتی کـه مقتضی بداند، گواهان را احضار نماید. در ابلاغ إحضاریه، مقرّراتی کـه برای ابلاغ اوراق قضایی تعیین شده رعایت می گردد و باید حداقل یک هفته قبل از تشکیل دادگاه بـه گواه یا گواهان ابلاغ شود.

گواهی کـه برابر قانون إحضار شده است، چنانچه در موعد مقرر حضور نیابد، دوباره احضار خواهد شد.

در صورت معذور بودن گواه از حضور در دادگاه و همچنین در مواردی کـه دادگاه مقتضی بداند، می تواند گواهی گواه را در منزل یا محل کار او یا در محل دعوا توسط یکی از قضات دادگاه استماع کند.

در صورتی کـه گواه در مقر دادگاه دیگری اقامت داشته باشد، دادگاه می تواند از دادگاه محل توقف او بخواهد کـه گواهی او را إستماع کند.

در موارد مذکور در مادتین 244 و 245 چنانچه مبنای رأی دادگاه، گواهی گواه باشد و آن گواه طبق مقرّرات ماده 231 از حضور در دادگاه معذور باشد، استناد کننده بـه گواهی فقط می تواند بـه گواهی شاهد بر گواه اصلی استناد نماید.

هر گاه گواه برای حضور در دادگاه درخواست هزینه آمد و رفت و جبران خسارت حاصل از آن را بنماید، دادگاه میزان آن را معیّن و أستناد کننده را بـه تأدیه آن ملزم می نماید.