قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1379/01/21

اگر در خصوص دعوایی، رأیی صادره شود که بـه حقوق شخص ثالث خللی وارد آورد و آن شخص یا نماینده او در دادرسی که منتهی بـه رأی شده است بـه عنوان اصحاب دعوا دخالت نداشته باشد، می تواند نسبت بـه آن رأی اعتراض نماید.

در مورد ماده قبل، شخص ثالث حق دارد بـه هرگونه رأی صادره از دادگاه های عمومی، انقلاب و تجدیدنظر اعتراض نماید و نسبت بـه حکم داور نیز کسانی که خود یا نماینده آنان در تعیین داور شرکت نداشته اند، می توانند بـه عنوان شخص ثالث اعتراض کنند.

اعتراض شخص ثالث بر دو قسم است: الف ـ اعتراض اصلی عبارتست از عتراضی که ابتدا از طرف شخص ثالث صورت گرفته باشد. ب ـ اعتراض طاری (غیراصلی) عبارتست از اعتراض یکی از طرفین دعوا بـه رأیی که سابقاً در یک دادگاه صادر شده و طرف دیگر برای اثبات مدعای خود، در اثنای دادرسی آن رأی را ابراز نموده است.

اعتراض اصلی باید بـه موجب دادخواست و بـه طرفیّت محکومٌ له و محکومٌ علیه رأی مورد اعتراض باشد. این دادخواست بـه دادگاهی تقدیم می شود که رأی قطعی معترضٌ عنه را صادر کرده است. ترتیب دادرسی مانند دادرسی نخستین خواهد بود.

اعتراض طاری در دادگاهی که دعوا در آن مطرح است؛ بدون تقدیم دادخواست بـه عمل خواهد آمد، ولی اگر درجه دادگاه پایین تر از دادگاهی باشد که رأی معترضٌ عنه را صادر کرده، معترض دادخواست خود را بـه دادگاهی که رأی را صادر کرده است تقدیم می نماید و موافق اصول، در آن دادگاه رسیدگی خواهد شد.

اعتراض شخص ثالث قبل از اجرای حکم مورد اعتراض، قابل طرح است و بعد از اجرای آن در صورتی می توان اعتراض نمود که ثابت شود حقوقی که أساس و مأخذ اعتراض است بـه جهتی از جهات قانونی ساقط نشده باشد.

در صورت وصول اعتراض طاری از طرف شخص ثالث، چنانچه دادگاه تشخیص دهد حکمی که در خصوص اعتراض یاد شده صادر می شود؛ مؤثر در اصل دعوا خواهد بود، تا حصول نتیجه اعتراض، رسیدگی بـه دعوا را بـه تأخیر می اندازد. در غیر این صورت بـه دعوای اصلی رسیدگی کرده رأی می دهد و اگر رسیدگی بـه اعتراض برابر ماده 421 با دادگاه دیگری باشد، بـه مدت بیست روز بـه اعتراض کننده مهلت داده می شود که دادخواست خود را بـه دادگاه مربوط تقدیم نماید. چنانچه در مهلت مقرر اقدام نکند، دادگاه رسیدگی بـه دعوا را ادامه خواهد داد.

اعتراض ثالث موجب تأخیر اجرای حکم قطعی نمی باشد. در مواردی که جبران ضرر و زیان ناشی از اجرای حکم ممکن نباشد، دادگاه رسیدگی کننده بـه اعتراض ثالث بـه درخواست معترض ثالث؛ پس از أخذ تأمین مناسب، قرار تأخیر اجرای حکم را برای مدت معیّن صادر می کند.

چنانچه دادگاه پس از رسیدگی، اعتراض ثالث را وارد تشخیص دهد، آن قسمت از حکم را که مورد اعتراض قرار گرفته؛ نقض می نماید و اگر مفاد حکم غیرقابل تفکیک باشد، تمام آن إلغاء خواهد شد.