✦ تحلیل

رای متقن ضمن تنظیم گردش کار مستقل، دارای ساختاری بـه شرح زیر می باشد:

الف ـ مقدمه: شامل مواردی از قبیل مشخصات اصحاب دعوی، وکلا یا نمایندگان قانونی آنان، موضوع درخواست، بیان فرایند دادرسی، توصیف دقیق رفتار ارتکابی، نحوه شروع بـه تعقیب، عنوان اتهامی، زمان و محل وقوع آن، خواسته خواهان یا شاکی و تغییرات احتمالی آن، بیان ایرادات، دفاعیات و دلایل طرفین؛

ب ـ بدنه اصلی رای : شامل مواردی مانند ارزیابی ادله، دفاعیات و مستندات طرفین، تطبیق دقیق رفتار ارتکابی با اعمال یا وقایع حقوقی با عناوین قانونی بـه طور مستدل، رد یا پذیرش مستدل دلایل، ذکر مستندات، اعم از مواد قانونی، قواعد فقهی، منابع معتبر اسلامی، فتاوی معتبر یا اصول حقوقی و انشای حکم یا قرار؛

پ ـ قسمت پایانی: شامل اعلام حضوری یا غیابی بودن رای ، قطعیت یا قابل اعتراض بودن آن، مهلت و مرجع رسیدگی کننده بـه اعتراض، مرجع رسیدگی، نام، نام خانوادگی، سمت و امضا قاضی یا قضات صادر کننده رای و تاریخ صدور رای است.

✦ تحلیل

شاخص های رای متقن حسب مورد عبارت است از:

الف ـ رعایت قوانین و مقررات مربوط بـه صلاحیت مراجع قضایی از قبیل ذاتی، محلی و صلاحیت شخصی قاضی؛

ب ـ متکی بودن رای بر تبیین مبانی استنباط، دلایل معتبر با ذکر دقیق آن ها در متن رای ، از جمله انعکاس مفاد شهادت شهود و مطلعان و ذکر امارات و قراین یا اظهارات شهود یا مطلعان، عین اظهارات در بردارنده اقرار و تحلیل یافته ها (مستدل بودن)؛

پ ـ ذکر مواد قانونی و مقررات و در صورت خلا آن، استناد بـه منابع معتبر اسلامی و فتاوای معتبر و اصول حقوقی (مستند بودن)؛

ت ـ عقلانی، منطقی بودن و قدرت اقناع کنندگی رای کـه در نتیجه قوت استدلال، و تفسیر، منجز بودن، عدم تناقض و تضاد در مفاد رای و عدم استناد بـه اصول یا مواد متضاد حاصل می شود (موجه بودن)؛

ث ـ جامعیت، شفافیت، عدم وجود ابهام و اجمال، از جمله در تعیین مجازات قابل اجرا و تعیین محکوم بـه در رد عین، مثل یا قیمت و نیز نوع و میزان مسئولیت هر یک از محکوم علیهم، تعیین تکلیف نسبت بـه اموال ناشی از جرم، صدور رای یا اتخاذ تصمیم مقتضی نسبت کلیه اصحاب پرونده و همچنین اتهامات متهم، شکایات یا خواسته های مطروحه در پرونده (صریح و شفاف بودن رای و موضوع آن)؛

ج ـ قید حضوری یا غیابی بودن، قطعیت یا قابل اعتراض بودن رای و مهلت و مرجع رسیدگی بـه اعتراض (توصیف وضعیت رای )؛

چ ـ دارا بودن نثر روان و قابل فهم برای مخاطب و رعایت اصول نگارش فارسی؛

ح ـ منسجم بودن رای بـه نحوی کـه استدلال و استناد رای با نتیجه آن مغایر نباشد؛

خ ـ رعایت اصل قانونی بودن جرم و مجازات؛

د ـ تناسب در صدور قرارها و تعیین مجازات ها و اقدامات تامینی؛

ذ ـ بهره گیری دقیق از مقررات مربوط بـه تخفیف یا تشدید مجازات؛

ر ـ استفاده صحیح و مناسب از نهادهای ارفاقی، مانند خودداری از تعقیب متهم، تعلیق یا ترک تعقیب، ارجاع بـه میانجی گری، تعویق صدور حکم، تعلیق اجرای مجازات، معافیت از کیفر و اعمال مجازات های جایگزین حبس؛

ز ـ دادرسی و صدور رای در چارچوب کیفر خواست یا اتهامی کـه بـه طور مستقیم در دادگاه مطرح می شود و رعایت اقتضائات مربوط بـه تغییرات احتمالی عنوان اتهام در فرآیند دادرسی در دادگاه، از جمله ضرورت اخذ دفاعیات متهم؛

ژ ـ صدور رای در چارچوب خواسته خواهان با توجه بـه تغییرات احتمالی آن.

✦ تحلیل

قضات سراسر کشور، بـه ویژه قضات دیوان عالی کشور ضمن توجه بـه شاخص های صدور رای ، آراء خود را بـه نحوی انشا نمایند کـه موجب پویایی نظام حقوقی و تاثیر گذاری در مراجع علمی و محققان بـه عنوان رای راهنما باشد.