✦ تحلیل

اصلاح 1390/08/22 ـ تعریف واژه های بـه کار رفته در این قانون بـه شرح زیر است:

الف ـ ماده معدنی (کانی): هر ماده یا ترکیب طبیعی کـه بـه صورت جامد یا گاز یا مایع و یا محلول در آب در اثر تحولات زمین شناسی بـه وجود آمده باشد.

ب ـ معدن: بـه محدوده ای اطلاق می شود کـه شامل ذخیره معدنی است.

پ ـ منبع معدنی: تمرکز یا انباشت طبیعی یک یا چند ماده معدنی در زیر یا روی زمین و یا محلول در آب است.

ت ـ عملیات معدنی: عبارت از اکتشاف، تجهیز، استخراج، کانه آرایی و فرآوری است.

ث ـ اکتشاف: تجسس ارادی بـه منظور یافتن کانسار است کـه شامل عملیاتی از جمله موارد زیر می باشد:

1 ـ آثاریابی و نمونه برداری و آزمایشات کمی و کیفی.

2 ـ بررسی های زمین شناسی، ژئوفیزیکی و ژئوشیمیائی و مانند آنها و انجام اموری کـه برای اینگونه بررسی ها لازم باشد.

3 ـ حفاری روباز و زیرزمینی.

4 ـ تعیین شکل و کیفیت و کمیت ذخیره معدنی و تهیه نقشه های مربوطه

ج ـ کانه (کانسنگ): مواد معدنی یا کانی های موجود در کانسار کـه دارای ارزش اقتصادی است.

چ ـ ذخیره معدنی (کانسار): منبع معدنی کـه بهره برداری از آن سودآور و مقرون بـه صرفه است.

ح ـ ذخیره: میزان وزنی یا حجمی کانه (کانسنگ) موجود در ذخیره معدنی (کانسار) است.

خ ـ اکتشاف: مجموعه عملیات و تجسس ارادی کـه بـه منظور یافتن (کانسار) انجام می گیرد و شامل عملیاتی از جمله موارد زیر است:

1 ـ نمونه برداری و انجام آزمایش های کمّی و کیفی

2 ـ بررسی های زمین شناسی، سنجش از راه دور، ژئو شیمیایی، ژئو فیزیکی و امثال آن

3 ـ حفاری روباز و زیرزمینی

4 ـ حفر گمانه و چاه پیمایی

5 ـ تعیین شکل، کیفیت و کمیت ذخیره معدنی و تعیین نقشه های مربوط

د ـ استخراج: مجموعه عملیاتی است کـه بـه منظور جدا کردن کانه (کانسنگ) از ذخیره معدنی (کانسار) و انتقال آن بـه محل انباشت مواد انجام می گیرد.

ذ ـ محل انباشت مواد: محلی خارج از کارگاه های استخراج؛ تونل ها و چاه ها کـه مواد استخراج شده در آنجا انباشته می شود.

ر ـ کانه آرایی: کلیه عملیات فیزیکی، شیمیایی و یا فیزیکی ـ شیمیایی کـه بـه منظور جدا کردن قسمتی از مواد باطله از کانه (کانسنگ) و یا تفکیک کانه ها (کانسنگ ها) از یکدیگر انجام می گیرد.

ز ـ فرآوری: عملیاتی کـه بر روی مواد خام معدنی یا مواد کانه آرایی شده، انجام و موجب تولید مواد اولیه صنعتی می شود.

ژ ـ مواد باطله: موادی کـه در نتیجه استخراج یا کانه آرایی از کانه (کانسنگ) جدا می شود.

س ـ خاک صنعتی: خاکی کـه بـه دلیل خواص فیزیکی و یا شیمیایی ویژه مصارف صنعتی مختلف دارد.

ش ـ سنگ تزئینی: سنگ های متبلور و غیر متبلور رسوبی آذرین و دگرگونی از قبیل مرمر، شبه مرمر (مرمریت)، تراورتن، گرانیت و امثال آنها کـه حاوی کانه (کانسنگ) قابل تفکیک در شرایط کنونی نیست و عمل آوری آنها نظیر برش و صیقل، رایج و مقرون بـه صرفه است.

ص ـ سنگ لاشه ساختمانی: سنگ های مختلف موجود در طبیعت کـه در شرایط کنونی حاوی کانه (کانسنگ) قابل تفکیک نبوده و عمل آوری آن رایج و معمول و یا مقرون بـه صرفه نباشد و بنا بـه تشخیص وزارت صنعت، معدن و تجارت، سنگ تزئینی نیست و در پی یا دیوار چینی ساختمان ها، راهسازی و دیواره سازی و نظایر آن بـه کار می رود.

ض ـ پروانه اکتشاف: مجوزی است کـه برای انجام عملیات اکتشاف مواد معدنی در محدوده مشخص از طرف وزارت صنعت، معدن و تجارت صادر می شود.

ط ـ گواهی کشف: تاییدیه ای کـه توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت، پس از اتمام عملیات اکتشافی و کشف ذخیره بـه نام دارنده پروانه اکتشاف صادر می شود.

ظ ـ کاشف: بـه شخصی اطلاق می شود کـه گواهی کشف بـه نام وی صادر شده است.

ع ـ بهره برداری: مجموعه عملیاتی کـه بـه منظور استخراج و کانه آرایی و بـه دست آوردن مواد معدنی قابل فروش انجام می گیرد.

غ ـ پروانه بهره برداری: مجوزی کـه توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت برای بهره برداری از معادن در محدوده ای مشخص صادر می گردد.

ف ـ بهره بردار: شخص حقیقی یا حقوقی کـه دارای پروانه بهره برداری از وزارت صنعت، معدن و تجارت است.

ق ـ اجازه برداشت: مجوزی کـه از طرف وزارت صنعت، معدن و تجارت برای تامین مصالح ساختمانی مورد نیاز طرح های عمرانی و برداشت واریزه ها، ذخایر محدود کشف شده و برداشت جزئی از یک ذخیره معدنی و نیز عملیات آزمایشگاهی صادر می شود.

ک ـ معادن بلامعارض: معادنی کـه فاقد بهره بردار است یا واگذاری آن از نظر این قانون منعی ندارد.

گ ـ حقوق دولتی: بـه سهم دولت کـه ناشی از استخراج، بهره برداری و برداشت هر واحد از ماده یا مواد معدنی است اطلاق می شود.

✦ تحلیل

اصلاح 1390/08/22 ـ در اجرای اصول چهل و چهارم و چهل و پنجم قانون اساسی مسئولیت اعمال حاکمیت دولت بر معادن کشور و حفظ ذخایر معدنی و نیز صدور اجازه انجام فعالیت های معدنی مقرر در این قانون و نظارت بر امور مزبور و فراهم آوردن موجبات توسعه فعالیت های معدنی، دستیابی بـه ارزش افزوده مواد خام معدنی، توسعه صادرات مواد معدنی با ارزش افزوده، ایجاد اشتغال در این بخش و نیز افزایش سهم بخش معدن در توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور بـه عهده وزارت معادن و فلزات می باشد. بر اساس ماده 2 قانون تمرکز امور صنعت و معدن و تشکیل وزارت صنایع و معادن، با ایجاد وزارت صنایع و معادن، وزارتخانه های صنایع، معادن و فلزات منحل و کلیه مسئولیت ها و اختیارات وزراء و وزارتخانه های صنایع، معادن و فلزات بـه وزیر و وزارت صنایع و معادن محول می شود. اعمال حاکمیت مذکور در این ماده نمی تواند مانع اعمال مالکیت اشخاص حقیقی و حقوقی در محدوده مقررات باشد.

✦ تحلیل

اصلاح 1390/08/22 ـ مواد معدنی بـه شرح زیر طبقه بندی می شوند: الف) مواد معدنی طبقه یک عبارتند از: سنگ آهک، سنگ گچ، شن و ماسه، خاک رس، صدف دریایی، پوکه معدنی، نمک آبی و سنگی، مارن، سنگ لاشه ساختمانی و نظایر آنها ب) مواد معدنی طبقه دوم عبارتند از:

1 ـ مواد معدنی آهن، طلا، کرم، قلع، جیوه، سرب، روی، مس، تیتانیم، آنتیموان، مولیبدن، کبالت، تنگستن، کادمیوم و سایر فلزات

2 ـ نیترات ها، فسفات ها، بورات ها، نمک های قلیایی، سولفات ها، کربنات ها، کلروریت ها بـه استثناء مواد یاد شده در طبقه یک و نظایر آنها

3 ـ میکا، گرافیت، تالک، کائولن، نسوزها، فلدسپات، سنگ و ماسه سیلیسی، پرلیت، دیاتومیت، زئولیت، بوکسیت، خاک سرخ، خاک زرد، خاک های صنعتی و نظایر آنها

4 ـ سنگ ها و کانی های قیمتی و نیمه قیمتی مانند الماس، زمرد، یاقوت، یشم، فیروزه، انواع عقیق و امثال آنها.

5 ـ انواع سنگ های تزئینی و نما

6 ـ انواع زغال سنگ ها و شیل ها، قیر طبیعی و سنگ آسفالت طبیعی

7 ـ مواد معدنی قابل استحصال از آبها و نیز گاز های معدنی بـه استثناء گازهای هیدروکربوری

8 ـ مواد معدنی موجود در فلات قاره

پ ـ مواد معدنی طبقه سه عبارتند از: کلیه هیدروکربن ها، بـه استثناء زغال سنگ مانند: نفت خام، گاز طبیعی، پلمه سنگ های نفتی، ماسه های آغشته بـه نفت و امثال آنها

ت ـ مواد معدنی طبقه چهار عبارت هستند از: کلیه مواد پرتوزا اعم از اولیه و ثانویه.

تبصره 1 ـ اصلاح 1390/08/22 ـ طبقه آن دسته از مواد معدنی کـه در این ماده مشخص نشده یا مورد تردید باشد و نیز طبقه موادی شامل چند ماده از یک طبقه و موادی از طبقه دیگر، برحسب نوع، اهمیت و ارزش این مواد بـه پیشنهاد وزارت صنعت، معدن و تجارت و تصویب شورای عالی معادن تعیین می شود.

تبصره 2 ـ الحاق 1390/08/22 ـ آیین نامه اجرایی در موارد اختلاط مواد طبقه یک تا سه با مواد طبقه چهار، نحوه بهره برداری و ادامه فعالیت، بـه پیشنهاد مشترک وزارت صنعت، معدن و تجارت و سازمان انرژی اتمی ایران ظرف سه ماه از تاریخ تصویب این قانون بـه تصویب هیات وزیران می رسد.

✦ تحلیل

سیاست گذاری اجرایی و هماهنگی در مورد طبقات مواد معدنی با رعایت قانون اصلاح موادی از قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و اجرای سیاست های کلی اصل 44 قانون اساسی و در چهارچوب این قانون بـه جز موارد مربوط بـه وزارتخانه های نفت و نیرو و سازمان انرژی اتمی ایران در حیطه وظایف وزارت صنعت، معدن و تجارت است.