ماده واحده ـ کنوانسیون توکیو راجع بـه جرائم و برخی اعمال ارتکابی دیگر در هواپیما مورخ 14 سپتامبر 1963 (23 شهریور 1342) مشتمل بر یک مقدمه و بیست و شش ماده تصویب و اجازه تسلیم اسناد الحاق آن داده می شود.

قانون فوق مشتمل بر یک ماده و متن کنوانسیون ضمیمه پس از تصویب مجلس سنا در جلسه روز چهارشنبه 1354/11/15 (2534) در جلسه روز سه شنبه بیست و یکم اردیبهشت ماه دو هزار و پانصد و سی و پنج شاهنشاهی بـه تصویب مجلس شورای ملی رسید.

رئیس مجلس شورای ملی ـ عبدالله ریاضی

کنوانسیون راجع بـه جرائم و برخی اعمال ارتکابی دیگر در هواپیما

دول طرفین این کنوانسیون در موارد ذیل موافقت نمودند:

فصل اول ـ قلمرو اجرای کنوانسیون

ماده 1 ـ

1 ـ مقررات کنوانسیون حاضر در موارد زیر مجری خواهد بود:

الف ـ در مورد جرائم موضوع قوانین جزائی.

ب ـ در مورد اعمالی کـه متضمن ارتکاب جرم بوده و یا نباشد ولی سلامت هواپیما و سرنشینان و محمولات آنرا بـه مخاطره اندازد و یا سبب اختلال نظم و آرامش داخلی هواپیما گردد.

2 ـ باستثناء موارد مذکور در فصل سوم، مقررات کنوانسیون حاضر در مورد جرائم و اعمال ارتکابی توسط یک فرد در داخل یک هواپیما ثبت شده نزد یکی از دول متعاهد، هنگامی کـه هواپیما در پرواز بوده یا در سطح دریاهای آزاد و یا منطقه ای کـه متعلق بـه هیچ یک از دول نباشد قرار گرفته باشد، مجری خواهد بود.

3 ـ از لحاظ این کنوانسیون یک هواپیما از زمانی کـه نیروی موتوری آن بـه منظور پرواز بکار می افتد تا زمانیکه عمل فرود آمدن آن پایان یابد در حال پرواز تلقی می شود.

4 ـ این کنوانسیون در مورد هواپیماهائی کـه بـه منظورهای نظامی یا گمرکی یا پلیسی بکار می روند، مجری نخواهد بود.

ماده 2 ـ با ملحوظ داشتن مقررات ماده 4 و بجز مواردی کـه سلامت هواپیما و سرنشینان و محمولات آن ایجاب کند، هیچ یک از مقررات این کنوانسیون بـه نحوی تفسیر نخواهد شد کـه بـه منزله اجازه یا تکلیف بـه انجام اقداماتی در مورد تخلف از قوانین جزائی ناظر بر جرائم سیاسی و یا بزه های مبتنی بر تبعیضات نژادی و یا مذهبی، تلقی گردد.

فصل دوم ـ صلاحیت

ماده 3 ـ

1 ـ دولت ثبت کننده هواپیما، برای رسیدگی بـه جرائم و اعمال ارتکابی در هواپیما صالح می باشد.

2 ـ هر یک از دول متعاهد، اقدامات لازم را برای احراز صلاحیت خود بعنوان دولت ثبت کننده در مورد رسیدگی بـه جرائم ارتکابی در هواپیمائی کـه نزد او بـه ثبت رسیده است معمول خواهد داشت.

3 ـ این کنوانسیون بـه هیچ یک از صلاحیت های جزائی کـه بـه موجب قوانین داخلی اعمال می گردد خللی وارد نمی کند.

ماده 4 ـ دولت متعاهدی کـه دولت ثبت کننده هواپیما نباشد نمی تواند بمنظور اعمال صلاحیت جزائی خود در مورد جرم ارتکابی در داخل هواپیما در امر پرواز آن مداخله نماید مگر در موارد مشروحه ذیل:

الف ـ جرم در سرزمین آن دولت اثراتی ایجاد کند.

ب ـ جرم توسط یا علیه یکی از اتباع آن دولت یا مقیمین دائمی آن ارتکاب یافته باشد.

ج ـ جرم امنیت آن دولت را بـه مخاطره اندازد.

د ـ جرم ناقض قواعد یا مقررات جاری آن دولت ناظر بـه پرواز و یا مانور هواپیما باشد.

هـ ـ اعمال صلاحیت، برای رعایت تعهدات ناشی از یک موافقت نامه چند جانبه بین المللی برای آن دولت ضروری باشد.

فصل سوم ـ اختیارات فرمانده هواپیما

ماده 5 ـ

1 ـ مقررات این فصل در مورد جرائم و اعمالی کـه توسط شخصی در هواپیمای در حال پرواز ـ چه بر فراز فضای هوائی دولت ثبت کننده چه بر فراز دریاهای آزاد یا بر فراز منطقه ای کـه متعلق بـه هیچ یک از دول نباشد ارتکاب یافته یا شروع بـه ارتکاب آن شده، جاری نخواهد بود. مگر اینکه آخرین نقطه برخاست یا اولین نقطه مورد نظر برای فرود بعدی در سرزمین دولتی غیر از دولت ثبت کننده باشد و یا هواپیما متعاقباً در فضای هوائی دولتی غیر از دولت ثبت کننده پرواز کند و شخص مذکور هنوز سوار هواپیما باشد.

2 ـ علیرغم مفاد بند 3 ماده 1 از لحاظ این فصل هواپیما از زمانی کـه کلیه درهای خارجی آن پس از سوار شدن مسافرین بسته شد تا زمانی کـه مجدداً بـه منظور پیاده شدن مسافرین باز گردد، در حال پرواز تلقی می شود. در صورت فرود اجباری، مقررات این فصل همچنان در مورد جرائم و اعمال ارتکابی در هواپیما تا زمانیکه مقامات صالح یک دولت مسئولیت هواپیما و سرنشینان و محمولات آنرا بـه عهده بگیرند، جاری خواهد بود.

ماده 6 ـ

1 ـ هر گاه فرمانده هواپیما با داشتن دلایل موجه، معتقد گردد کـه شخصی در هواپیما، مرتکب یکی از جرائم یا اعمال مندرج در بند 1 ماده 1 شده یا در شرف ارتکاب آن می باشد، می تواند بـه جهات زیر در مورد این شخص تدابیر لازم از جمله تدابیر تضییقی اتخاذ نماید:

الف ـ برای حفظ سلامت هواپیما یا سرنشینان یا محمولات آن.

ب ـ حفظ نظم و ترتیب در هواپیما.

ج ـ تسلیم کردن شخص مورد نظر بـه مقامات صالح یا پیاده کردن او طبق مقررات این فصل.

2 ـ فرمانده هواپیما می تواند برای اجرای تدابیر تضییقی کـه مجاز بـه اتخاذ آن بوده در مورد هر شخص، همکاری سایر خدمه هواپیما را خواستار شده یا اجازه دهد همچنین بدون الزام مسافرین همکاری آنان را خواستار شده یا اجازه دهد. هر یک از خدمه هواپیما یا مسافرین همچنین می تواند بدون داشتن چنین اجازه ای با داشتن دلایل موجه فوراً اقدامات احتیاطی معقولی را کـه معتقد است برای حفظ سلامت هواپیما یا سرنشینان و یا محمولات آن ضروری است معمول دارد.

ماده 7 ـ

1 ـ تدابیر تضییقی کـه بـه موجب ماده 6 درباره شخصی اتخاذ می گرد بعد از نقطه ای کـه هواپیما در آن فرود می آید ادامه نخواهد یافت، مگر آنکه:

الف ـ این نقطه در سرزمین دولت غیر متعاهدی واقع باشد و مقامات آن دولت اجازه پیاده کردن شخص مذکور را ندهند و یا اینکه بـه موجب شق ج بند 1 ماده 6 این تدابیر برای تحویل آن شخص بـه مقامات صالح اتخاذ شده باشد.

ب ـ هواپیما مجبور بـه فرود اجباری شود و فرمانده هواپیما قادر بـه تحویل شخص مذکور بـه مقامات صالحه نباشد.

ج ـ شخص مذکور با ادامه مسافرت با شرایط تضییقی موافقت نماید.

2 ـ فرمانده هواپیما مکلف است در صورتی کـه طبق مقررات ماده 6 تدابیری تضییقی درباره شخصی اتخاذ نموده، در کمترین مدت و در صورت امکان قبل از فرود آمدن در سرزمین یک دولت، مراتب و دلایل تدابیر خود را بـه مقامات آن دولت اعلام دارد.

ماده 8 ـ

1 ـ فرمانده هواپیما می تواند، تا جائی کـه برای اجرای مفاد شقوق الف و ب بند 1 ماده 6 لازم باشد، در سرزمین هر دولتی کـه هواپیما در آن فرود می آید هر شخصی را، کـه با داشتن دلایل موجه معتقد باشد، در هواپیما مرتکب یک عمل پیش بینی شده در شق ب بند 1 ماده 1 را گردیده یا در شرف ارتکاب آن بوده است، پیاده کند.

2 ـ فرمانده هواپیما جریان و دلایل این پیاده کردن را بـه مقامات صالح دولتی کـه در آن شخصی را طبق مقررات این ماده پیاده می کند گزارش خواهد نمود.

ماده 9 ـ

1 ـ فرمانده هواپیما می تواند هر شخصی را کـه با داشتن دلایل موجه معتقد باشد، در هواپیما مرتکب جرمی شده کـه بـه نظر او طبق قوانین جزائی دولت ثبت کننده هواپیما از جرائم شدید بـه شمار می رود، بـه مقامات صالح هر دولت متعاهدی کـه هواپیما در سرزمین آن فرود می آید، تحویل دهد.

2 ـ فرمانده هواپیما باید در اولین فرصت ممکن و در صورت امکان قبل از فرود آمدن هواپیما در سرزمین یکی از دول متعاهد این مراتب را کـه شخصی در هواپیما است کـه فرمانده قصد دارد او را بـه موجب بند قبلی تحویل دهد با ذکر دلایل بـه مقامات صالح دولت مزبور اعلام دارد.

3 ـ فرمانده هواپیما مدارک و اطلاعاتی را کـه بـه موجب قوانین دولت ثبت کننده هواپیما صحیحاً در اختیار دارد، بـه مقامات صالح دولتی کـه شخص مظنون را بـه موجب مقررات این ماده تحویل می دهد، تسلیم خواهد نمود.

ماده 10 ـ در مورد تدابیری کـه بر اساس این کنوانسیون اتخاذ می گرد در هیچ یک از مراحل رسیدگی بـه دعوای خسارت شخصی کـه تدابیر متخذه متوجه او بوده مسئولیتی متوجه فرمانده هواپیما یا خدمه یا مسافرین یا مالک یا بهره بردار هواپیما و یا شخصی کـه بـه حساب او پرواز انجام شده است، نخواهد بود.

فصل چهارم ـ تصرف غیر قانونی هواپیما

ماده 11 ـ

1 ـ هر گاه شخصی داخل هواپیما از طریق غیر قانونی و با توسل بزور یا تهدید بزور مرتکب عمل مداخله و تصرف و یا اعمال کنترل هواپیمای در حال پرواز بشود و یا هر گاه چنین عملی در شرف وقوع باشد دول متعاهد برای حفظ و یا بازگرداندن کنترل هواپیما بـه فرمانده قانونی آن کلیه تدابیر مقتضی را اتخاذ خواهند نمود.

2 ـ در موارد مشروح در بند قبل، دولت متعاهدی کـه هواپیما در سرزمین او فرود می آید، بـه مسافرین و خدمه بـه محض امکان اجازه ادامه مسافرت خواهد داد و هواپیما و محمولات آنرا در اختیار اشخاصی کـه قانونا حق تصرف آنرا دارند می گذارد.

فصل پنجم ـ اختیارات و وظائف دول

ماده 12 ـ هر یک از دول متعاهد بـه فرمانده هواپیمای بـه ثبت رسیده نزد دولت متعاهد دیگر اجازه خواهد داد کـه بـه موجب مفاد بند 1 ماده 8 هر فردی را کـه صلاح بداند پیاده کند.

ماده 13 ـ

1 ـ طبق مقررات بند 1 ماده 9 هر یک از دول متعاهد مکلف است شخصی را کـه فرمانده هواپیما تحویل می دهد، تحویل گیرد.

2 ـ هر گاه اوضاع و احوال را مقتضی تشخیص دهد، هر یک از دول متعاهد اشخاص مظنون بـه ارتکاب اعمال مذکور در بند 1 ماده 11 و هر شخص دیگری را کـه تحویل گرفته باشد بـه منظور تأمین حضور او بازداشت خواهد نمود یا اقدامات دیگری را معمول خواهد داشت. این بازداشت یا اقدامات باید منطبق با قوانین آن دولت بوده و نمی تواند بیش از زمانی کـه برای شروع تعقیب جزائی یا تشریفات استرداد لازم باشد ادامه یابد.

3 ـ هر شخصی کـه در اجرای مقررات بند فوق بازداشت گردد می تواند بلافاصله با نزدیکترین نماینده ذی صلاحیت دولت متبوع خود تماس حاصل نماید و برای این کار همه نوع تسهیلات درباره او معمول خواهد گردید.

4 ـ هر دولت متعاهد کـه شخصی را بـه موجب بند 1 ماده 9 تحویل می گیرد یا هواپیمائی کـه یکی از اعمال پیش بینی شده در بند 1 ماده 11 در آن واقع شده در سرزمین او فرود می آید بلافاصله تحقیقات مقدماتی جهت روشن شدن جریان امر انجام خواهد داد.

5 ـ وقتی کـه دولتی بـه موجب مفاد این ماده شخصی را بازداشت نمود بلافاصله مراتب بازداشت و اوضاع و احوال موجه را بـه دولت ثبت کننده و بـه دولت متبوع بازداشت شده و در صورت لزوم بهر دولت ذی نفع دیگری اعلام خواهد کرد. دولتی کـه تحقیقات مقدماتی را بـه موجب بند 4 این ماده بـه عمل می آورد نتیجه را بـه دول مذکور گزارش کرده و نظر خود را درباره اعمال صلاحیت اعلام خواهد نمود.

ماده 14 ـ

1 ـ هر گاه شخصی کـه بـه استناد بند 1 ماده 8 پیاده و یا طبق بند 1 ماده 9 تحویل و یا پس از ارتکاب جرم موضوع بند 1 ماده 11 پیاده گردیده نتواند یا نخواهد مسافرت خود را ادامه دهد، دولتی کـه هواپیما بـه سرزمین آن فرود آمده، در صورتی کـه نخواهد بـه او اجازه ورود دهد، و این شخص جزو اتباع و یا مقیم دائمی آن نباشد، می تواند او را بـه سرزمین دولتی کـه تابع یا مقیم دائمی آن است و یا بـه دولتی کـه مسافرت هوائی از سرزمین آن آغاز شده است باز گرداند.

2 ـ پیاده شدن یا تحویل گرفتن یا بازداشت کردن و سایر اقداماتی کـه در بند 2 ماده 13 پیش بینی شده و همچنین بازگردانیدن شخص مورد نظر از نظر قوانین مربوط بـه ورود و اقامت یک دولت متعاهد بـه منزله اجازه ورود یا پذیرش بـه سرزمین این دولت تلقی نخواهد شد و هیچ یک از مواد این کنوانسیون ناقض قوانین دول متعاهد در مورد اخراج و طرد اشخاص نخواهد بود.

ماده 15 ـ

1 ـ با وجود ماده 14 اشخاصی کـه بـه موجب بند 1 ماده 8 پیاده یا طبق بند 1 ماده 9 تحویل و یا پس از ارتکاب جرم پیش بینی شده در بند 1 ماده 11 پیاده گردیده اند می توانند هر گاه مایل بـه ادامه سفر خود باشند در اولین فرصت ممکن بجانب مقصد مورد نظر خود حرکت نمایند، مگر اینکه حضور آنان طبق قوانین دولتی کـه هواپیما در سرزمین آن فرود آمده برای استرداد یا تعقیب جزائی ضروری باشد.

2 ـ با وجود قوانین مربوط بـه ورود و پذیرش و استرداد و اخراج، هر یک از دول متعاهد کـه در سرزمین آن، شخصی طبق مقررات بند 1 ماده 8 پیاده و یا طبق مقررات بند 1 ماده 9 تحویل و یا بعلت ظن بـه ارتکاب یکی از جرائم موضوع بند 1 ماده 11 پیاده شده باشد، این شخص را از حقوقی کـه از حقوق اتباع خود برای تأمین و حمایت در موارد مشابه کمتر نباشد برخوردار خواهد نمود.

فصل ششم ـ سایر مقررات

ماده 16 ـ

1 ـ جرائم ارتکابی در هواپیمای ثبت شده نزد یک دولت متعاهد از لحاظ استرداد در حکم این است کـه این جرائم هم در محل وقوع آن و هم در سرزمین دولت ثبت کننده ارتکاب یافته اند.

2 ـ هیچ یک از مقررات این کنوانسیون نباید در حکم الزامی بودن استرداد تغییر و تلقی گردد.

ماده 17 ـ بـه مناسبت اقدامات تحقیقی یا بازداشت یا هنگام اعمال صلاحیت بهر نحو دیگر در مورد جرمی کـه در داخل هواپیما ارتکاب یافته دول متعاهد سلامت و سایر مصالح هوانوردی را ملحوظ خواهند داشت و بـه نحوی اقدام خواهند نمود کـه از تأخیر غیر ضروری برای هواپیما و مسافرین و خدمه و محمولات آن جلوگیری شود.

ماده 18 ـ هر گاه دول متعاهد مشترکاً بـه برقراری سازمان های حمل و نقل هوائی و یا نمایندگی های عملیاتی بین المللی مبادرت نمایند کـه هواپیماهای مورد بهره برداری آن نزد دولت مشخصی بـه ثبت نرسیده باشد، دول مذکور در اجرای مفاد این کنوانسیون بر حسب مورد ولدی الاقتضاء یکی از دولت های شریک را بـه عنوان دولت ثبت کننده معرفی خواهند نمود و این مورد را بـه اطلاع سازمان بین المللی هواپیمائی کشوری خواهند رسانید و این سازمان بـه نوبه خود مراتب را بـه اطلاع کلیه دول طرف این کنوانسیون خواهد رسانید.

فصل هفتم ـ مقررات نهائی

ماده 19 ـ این کنوانسیون تا تاریخی کـه بـه موجب مقررات ماده 21 لازم الاجرا گردد، برای امضای کلیه دولی کـه تا آن تاریخ بـه عضویت سازمان ملل متحد و یا یکی از سازمان های تخصصی درآمده اند مفتوح خواهد بود.

ماده 20 ـ

1 ـ این کنوانسیون طبق مقررات قانون اساسی هر یک از دول امضاء کننده بـه تصویب خواهد رسید.

2 ـ اسناد تصویب بـه سازمان بین المللی هواپیمائی کشوری تسلیم خواهد شد.

ماده 21 ـ

1 ـ پس از آنکه دوازده دولت اسناد تصویب خود را تسلیم نمودند، کنوانسیون نود روز بعد از تاریخ تسلیم دوازدهمین سند تصویب بین دول مذکور بـه مرحله اجراء در می آید. از آن پس در مورد دولی کـه آنرا تصویب می نمایند، کنوانسیون نود روز پس از تسلیم اسناد تصویب لازم الاجرا خواهد بود.

2 ـ بـه محض لازم الاجرا شدن کنوانسیون حاضر توسط سازمان بین المللی هواپیمائی کشوری نزد دبیر کل سازمان ملل متحد بـه ثبت خواهد رسید.

ماده 22 ـ

1 ـ کنوانسیون حاضر پس از لازم الاجرا شدن برای الحاق کلیه دول عضو سازمان ملل متحد یا عضو یکی از سازمان های تخصصی مفتوح خواهد بود.

2 ـ الحاق یا تسلیم سند بـه سازمان بین المللی هواپیمائی کشوری انجام می گیرد و نود روز پس از تسلیم اعتبار خواهد یافت.

ماده 23 ـ

1 ـ هر یک از دول عضو می تواند فسخ این کنوانسیون را کتباً بـه سازمان بین المللی هواپیمائی کشوری اعلام نماید.

2 ـ فسخ، شش ماه پس از وصول اعلامیه فسخ بـه سازمان بین المللی هواپیمائی کشوری تحقق خواهد یافت.

ماده 24 ـ

1 ـ اختلافات بین دول متعاهد در مورد تفسیر و اجرای این کنوانسیون کـه از طریق مذاکره حل نشود، بنابر تقاضا و پیشنهاد یکی از طرفین بـه داوری ارجاع خواهد گردید و هر گاه ظرف شش ماه پس از تقاضای داوری طرف ها نتوانند نسبت بـه ترتیب داوری بـه توافق برسند، هر یک از طرفین می تواند اختلاف را از طریق دادخواستی کـه با رعایت اساسنامه دیوان بین المللی دادگستری تنظیم شده باشد، بـه دیوان مذکور، ارجاع نماید.

2 ـ هر یک از دول می تواند در موقع امضاء یا تصویب یا الحاق بـه این کنوانسیون اعلام نماید کـه خود را نسبت بـه مقررات بند فوق متعهد نمی داند. سایر دول متعاهد، نسبت بـه هر دولت متعاهد دیگری کـه چنین قید را نسبت بـه مفاد بند فوق نموده باشد، متعهد نخواهند بود.

3 ـ هر یک از دول متعاهد کـه نسبت بـه رعایت مقررات بند فوق قید نموده باشد می تواند در هر موقع با ارسال اعلامیه ای بـه سازمان بین المللی هواپیمائی کشوری قید خود را پس بگیرد.

ماده 25 ـ بجز آنچه در ماده 24 مقرر گردیده، قید دیگری بـه کنوانسیون حاضر پذیرفته نیست.

ماده 26 ـ سازمان بین المللی هواپیمائی کشوری مراتب زیر را بـه اطلاع عموم دول عضو سازمان ملل متحد یا هر یک از سازمان های تخصصی، خواهد رسانید:

الف ـ امضاء کنوانسیون حاضر و تاریخ امضاء.

ب ـ تسلیم اسناد تصویب یا الحاق با ذکر تاریخ.

ج ـ تاریخ لازم الاجرا شدن کنوانسیون حاضر با توجه بمفاد بند 1 ماده 21.

د ـ وصول اعلامیه فسخ با ذکر تاریخ.

هـ ـ وصول اعلامیه ها یا اخطاریه های موضوع ماده 24 با قید تاریخ.

بنا بمراتب فوق امضاء کنندگان تام الاختیار زیر این کنوانسیون را امضاء نمودند. این کنوانسیون در تاریخ چهاردهم ماه سپتامبر سال یکهزار و نهصد و شصت و سه میلادی در شهر توکیو در سه متن اصلی بـه زبان های انگلیسی و فرانسه و اسپانیولی تهیه و تنظیم گردیده است.

این کنوانسیون در سازمان بین المللی هواپیمائی کشوری تودیع گردیده و برابر ماده 19 برای امضاء مفتوح می باشد و سازمان رونوشت مصدق کنوانسیون را برای کلیه دول عضو سازمان ملل متحد و هر یک از سازمان های تخصصی ارسال خواهد داشت.

کنوانسیون فوق مشتمل بر یک مقدمه و بیست و شش ماده منضم بـه قانون الحاق دولت شاهنشاهی ایران بـه کنوانسیون توکیو راجع بـه جرائم و برخی اعمال ارتکابی دیگر در هواپیما می باشد.

رئیس مجلس شورای ملی ـ عبدالله ریاضی

تگ ها:

مقررات قانون کنوانسیون صنعت هوایی هواپیما

شناسنامه قانون الحاق به کنوانسیون جرائم و اعمال ارتکابی در هواپیما:

متن قانون الحاق به کنوانسیون جرائم و اعمال ارتکابی در هواپیما: